عبدالله بن محمد بن علی میانجی همدانی مشهور به عین‌القضات همدانی (۵۲۵–۴۹۲ هجری قمری) حکیم، نویسنده، شاعر، مفسر قرآن، محدث و فقیه ایرانی بود.
او در شهر همدان در یک خانوادهٔ شافعی مذهب متولد گردید و در خدمت پدرش ابوبکر محمد ابن علی علوم، معارف و عرفان و طریق علوم قضا را فرا گرفت و خود نیز به درجهٔ افتاء و منصب قاضی همدان رسید. چندی بعد در خراسان، به محضر درس استادانی مانند عمر خیام و ابو عبدالله محمد بن حمویه جوینی راه یافت و بهرهٔ علمی و معنوی بسیار گرفت و در کلام و حکمت، تصوف و عرفان و ادب پارسی و عربی به درجات عالی رسید.
عین‌القضات اگر چه در زمان حیات ابوحامد محمد غزالی (فوت ۵۰۵ هجری قمری) به دنیا آمد، هرگز توفیق دیدار او را نیافت، چه هنگام فوت ابوحامد، قاضی سیزده سال داشت ولی عین‌القضات چهار سال تمام به خواندن آثار غزالی پرداخت و با آراء و افکار و احوال او عمیقاً آشنایی پیدا کرد، به‌طوری که می‌توان به جرأت گفت یکی از بهترین شاگردان و تربیت‌شدگان مکتب ابوحامد غزالی در همهٔ دوران‌ها قاضی همدانی بود. اگر چه عین‌القضات پس از یک انقلاب روحی در عنفوان جوانی دست از مطالعه کتاب‌های فلاسفه و متکلمان، از جمله کتاب‌های ابوحامد، شست، اما، تا آخر عمر تحت تأثیر افکار ابوحامد باقی ماند، و در ضمن آثار خود در هر فرصتی به عقاید وی اشاره می‌کرد.
انقلاب روحی عین‌القضات تا حدودی شبیه به انقلاب روحی امام محمد غزالی است. هر دو در علوم ظاهری تبحر پیدا کرده بودند و هر دو به تصوف روی آوردند. پس از قریب یک سال از انقلاب روحی او، این بار احمد غزالی برادر کوچکتر ابوحامد، که هنوز در قید حیات بود به یاریش شتافت و از او دستگیری کرد. قاضی همدانی از آن پس در طریق وصول و عالم کشف و شهود قدم نهاد و به مطالعهٔ آثار و تألیفات احمد غزالی پرداخت. بدین ترتیب، دو برادر غزالی هر یک از جهتی بزرگترین تأثیر را در زندگی علمی و روحی عین‌القضات بخشیدند، و یکی در علوم ظاهری (من‌جمله کلام و فلسفه و حتی تصوّف و عرفانی که در کتاب‌ها بیان شده) و دیگری در علوم ذوقی راهنمای او گشتند.
اما در نهایت او به استناد نوشته‌هایش به کفر و الحاد متهم و محکوم شد و او را در سن سی و سه سالگی در ششم جمادی‌الثانی سال ۵۲۵ هجری در همدان به دار آویختند.
گویند وی در زمان حیات از قتل خود به دست دشمنان و چگونگی اجرای آن باخبر بوده و رباعی زیر را در این مورد سروده است، اما ذبیح‌الله صفا متذکر شده است که احتمالاً این رباعی را یکی از مریدان وی پس از مرگ او سروده، و بعدها به او نسبت داده‌اند.
ما مرگ و شهادت از خدا خواسته‌ایم
وان هم به سه چیز کم‌بها خواسته‌ایم
گر دوست چنین کند که ما خواسته‌ایم
ما آتش و نفت و بوریا خواسته‌ایم

در ویکی پدیا بیشتر بخوانید
آثار ویدئویی و صوتی مرتبط با این منبع
عین‌القضات همدانی
فصل ۱ فصل ۲ فصل ۳ فصل ۴ فصل ۵ فصل ۶ فصل ۷ فصل ۸ فصل ۹ فصل ۱۰ فصل ۱۱ فصل ۱۲ فصل ۱۳ فصل ۱۴ فصل ۱۵ فصل ۱۶ فصل ۱۷ فصل ۱۸ فصل ۱۹ فصل ۲۰ فصل ۲۱ فصل ۲۲ فصل ۲۳ فصل ۲۴ فصل ۲۵ فصل ۲۶ فصل ۲۷ فصل ۲۸ فصل ۲۹ فصل ۳۰ فصل ۳۱ فصل ۳۲ فصل ۳۳ فصل ۳۴ فصل ۳۵ فصل ۳۶ فصل ۳۷ فصل ۳۸ فصل ۳۹ فصل ۴۰ فصل ۴۱ فصل ۴۲ فصل ۴۳ فصل ۴۴ فصل ۴۵ فصل ۴۶ فصل ۴۷ فصل ۴۸ فصل ۴۹ فصل ۵۰ فصل ۵۱ فصل ۵۲ فصل ۵۳ فصل ۵۴ فصل ۵۵ فصل ۵۶ فصل ۵۷ فصل ۵۸ فصل ۵۹ فصل ۶۰ فصل ۶۱ فصل ۶۲ فصل ۶۳ فصل ۶۴ فصل ۶۵ فصل ۶۶ فصل ۶۷ فصل ۶۸ فصل ۶۹ فصل ۷۰ فصل ۷۱ فصل ۷۲ فصل ۷۳ فصل ۷۴ فصل ۷۵ فصل ۷۶ فصل ۷۷ فصل ۷۸ فصل ۷۹ فصل ۸۰ فصل ۸۱ فصل ۸۲ فصل ۸۳ فصل ۸۴ فصل ۸۵ فصل ۸۶ فصل ۸۷ فصل ۸۸ فصل ۸۹ فصل ۹۰ فصل ۹۱ فصل ۹۲ فصل ۹۳ فصل ۹۴ فصل ۹۵ فصل ۹۶ فصل ۹۷ فصل ۹۸ فصل ۹۹ فصل ۱۰۰ فصل ۱۰۱ فصل ۱۰۲ فصل ۱۰۳ فصل ۱۰۴ فصل ۱۰۵ فصل ۱۰۶ فصل ۱۰۷ فصل ۱۰۸ فصل ۱۰۹ فصل ۱۱۰ فصل ۱۱۱ فصل ۱۱۲ فصل ۱۱۳ فصل ۱۱۴ فصل ۱۱۵ فصل ۱۱۶ فصل ۱۱۷ فصل ۱۱۸ فصل ۱۱۹ فصل ۱۲۰ فصل ۱۲۱ فصل ۱۲۲ فصل ۱۲۳ فصل ۱۲۴ فصل ۱۲۵ فصل ۱۲۶ فصل ۱۲۷ فصل ۱۲۸ فصل ۱۲۹ فصل ۱۳۰ فصل ۱۳۱ فصل ۱۳۲ فصل ۱۳۳ فصل ۱۳۴ فصل ۱۳۵ فصل ۱۳۶ فصل ۱۳۷ فصل ۱۳۸ فصل ۱۳۹ فصل ۱۴۰ فصل ۱۴۱ فصل ۱۴۲ فصل ۱۴۳ فصل ۱۴۴ فصل ۱۴۵ فصل ۱۴۶ فصل ۱۴۷ فصل ۱۴۸ فصل ۱۴۹ فصل ۱۵۰ فصل ۱۵۱ فصل ۱۵۲ فصل ۱۵۳ فصل ۱۵۴ فصل ۱۵۵ فصل ۱۵۶ فصل ۱۵۷ فصل ۱۵۸ فصل ۱۵۹ فصل ۱۶۰ فصل ۱۶۱ فصل ۱۶۲ فصل ۱۶۳ فصل ۱۶۴ فصل ۱۶۵ فصل ۱۶۶ فصل ۱۶۷ فصل ۱۶۸ فصل ۱۶۹ فصل ۱۷۰ فصل ۱۷۱ فصل ۱۷۲ فصل ۱۷۳ فصل ۱۷۴ فصل ۱۷۵ فصل ۱۷۶ فصل ۱۷۷ فصل ۱۷۸ فصل ۱۷۹ فصل ۱۸۰ فصل ۱۸۱ فصل ۱۸۲ فصل ۱۸۳ فصل ۱۸۴ فصل ۱۸۵ فصل ۱۸۶ فصل ۱۸۷ فصل ۱۸۸ فصل ۱۸۹ فصل ۱۹۰ فصل ۱۹۱ فصل ۱۹۲ فصل ۱۹۳ فصل ۱۹۴ فصل ۱۹۵ فصل ۱۹۶ فصل ۱۹۷ فصل ۱۹۸ فصل ۱۹۹ فصل ۲۰۰ فصل ۲۰۱