بخش ۴۶ - گفتار در تعریف و توصیف شعر و تقسیم آن به دو قسم متقابل که یکی آسایش جانست و دیگری کاهش دل

شعر چه بود نوای مرغ خرد
شعر چه بود مثال ملک ابد ۱

می شود قدر مرغ ازو روشن
که به گلخن در است یا گلشن ۲

می سراید ز گلشن ملکوت
می کشد زان حریم قوت و قوت ۳

مستمع را ز فتح باب فتوح
می دهد کام جان و راحت روح ۴

یا خود از گلخن هوا و هوس
می زند دم ز دودناک نفس ۵

سامعان را ز ذکر لابه و لاغ
محنت خاطر است و رنج دماغ ۶

گر بود لفظ و معنیش با هم
این دقیق و لطیف و آن محکم ۷

صیت او راه آسمان گیرد
نام شاعر هم جهان گیرد ۸

ور بود از طبیعت تاریک
معنی او کثیف و لفظ رکیک ۹

نرود از بروت او بالا
پیش ریشش بماند آن کالا ۱۰

شعر باید چو چشمه سار زلال
از عقود لآل مالامال ۱۱

نشود آب او حجاب گهر
بلکه گردد ز آب تازه و تر ۱۲

نه چو آن چشمه گل آلوده
که در او قعر آب ننموده ۱۳

نتوانی در او گهر جستن
بل کزو دست بایدت شستن ۱۴

لفظ او تیره معنیش تاریک
ره به معنی ز لفظ او باریک ۱۵

تا به فکرت درون نرنجانی
نکنی فهم آن به آسانی ۱۶