در تکوین نباتات و اشجار

وین چهار آخشیج را به درست
چون پدید آمد امتزاجی رست ۱

نفس روینده رام ایشان شد
جنبش راست کار ایشان شد ۲

شغل این نفس را به طبعی راست
هشت قوت به خادمی برخاست ۳

قوت جذب و قوت امساک
قوت هضم و دفع، بشنو پاک ۴

غاذیه، نامیه، مولده هم
گشته با قوت مصوره ضم ۵

پس طبیعت به نقش بندی دست
بر دو نقش از هزار گونه ببست ۶

شد به صحرا او کوه بر، جا تنگ
از گل و یاسمین رنگارنگ ۷

مدتی سبز شد نبات و بلند
زرد شد بعد از آن و تخم افگند ۸

تا گر او ز اختلاف گردد سست
مثل او از زمین تواند رست ۹

چون که زایل شد اختلاف مزیج
شجر آهنگ نشو کرد و بسیج ۱۰

گشت روینده گونه گونه درخت
بی بر و میوه‌دار و نازک و سخت ۱۱

آبش از بیخ شد روان سوی شاخ
شاخ و برگش دراز گشت و فراخ ۱۲

آبخور بیخ و شاخ و خارش گشت
و آن دگر جمله برگ و بارش گشت ۱۳

بارها را نگاهداشت به برگ
ز ابر و باران و برف و باد تگرگ ۱۴

و آنچه بی‌بار بود و کج‌رو گشت
ساختندش به بیشه‌ها انگشت ۱۵

و آنچه از میوه بود بر وی بار
دامنش پاک شد ز سنگ و ز خار ۱۶

پرورش دید و سر بلندی یافت
در چمن نام ارجمندی یافت ۱۷

چون ز قسمت گرفت رستن بهر
یا غذا بود، یا دوا، یا زهر ۱۸