التمثیل فی وضع الشی بغیر موضعه

آن شنیدی که ابلهی برخاست
سرگذشت از مخنثی درخواست ۱

که بگو سرگذشتی ای بهمان
گفت رَو رَو مَزَح مکن هله هان ۲

کسی از حیز سرگذشت نجست
حیز را کون گذشت باید گفت ۳

گوش سوی همه سخنها دار
هرچه زان به درون جان بنگار ۴

هرچه مایه صفا بدان ده روی
هرچه مایه کدر گذر کن زوی ۵

حجّت ایزدست در گردن
خواندن علم و کار ناکردن ۶

کرده‌ای همچو گوز بُن گردن
از چه از عشوه و قفا خوردن ۷

مخر آن عشوه کاندرین بنیاد
عشوه تن پر کند ولیک از باد ۸

مشک پر بادی از سر و دل و تن
ریسمانی شوی به یک سوزن ۹

در جهان خراب بی‌فریاد
کس گرفتار بادِ عشوه مباد ۱۰

قُبله اول ز قِبله باز شناس
تا بدانی تو فربهی ز اماس ۱۱

چند ازین در نفاق و محتالی
چشمها درد و لاف کحّالی ۱۲

هرکه مغرور بانگ غولانست
اجلش زیر ام‌غیلانست ۱۳

علمت از جان و مالت از تن تست
آن دو معشوقه این دو دشمن تست ۱۴

پاک شو تا ز اهل دین گردی
آن چنان باش تا چنین گردی ۱۵

رهروان را ز نطق نبود ساز
پیل فربه بود ضعیف آواز ۱۶

علمدان کدخدای دو جهانست
وآنکه نادان حقیر و حیرانست ۱۷

حکما بار جمله بربستند
همه رفتند و زین هوس رستند ۱۸

تو گل و دین درین جهان بستی
ای نه هشیار چون چنین مستی ۱۹

علم دان خاصهٔ خدا آمد
علم خوان شوخ و نر گدا آمد ۲۰

بهر دین با سفیه رای مزن
رگ قیفال بهر پای مزن ۲۱

بد ز نیکان سلامتی نشود
که ز بیجاده قیمتی نشود ۲۲

در دونی برای زر نزنند
باسلیق از برای سر نزنند ۲۳

آنکه را علّتی بود در پشت
چون بنالد ز پنجه و انگشت ۲۴

چون تو بر سر نهی ورا مرهم
نفزاید ز مرهمش مرهم ۲۵

آن حکیمان که روی بنمایند
بر گل و بر دلت نبخشایند ۲۶