فصل ۱۱۶

در آن حال که عاشق خود را بمعشوق نزدیکتر داند او دورتر بود و معشوق از او با نفورتر بود. ۱

واقف شوی ای پسر بر اسرار غمش
گرهیچ گذر کنی ببازار غمش ۲

آن را که تو نزدیک باو میدانی
آویخته بین ز دور بردار غمش ۳
ای عزیز معشوق سلطان ولایت وجود عاشقست بقهر و غلبه فرو گرفته است و در وی بتقلب و کبریا و نفور متصرف شده هرگاه که عاشق قصد عالم قربت کند بتیغ قهرش پست کند و گوید اَلْمُلکُ عَقیمِ واگر بیچاره سر از لجۀ مودت برآرد و در عالم وداد قدمی نهد ناوک جان دوز بر دیدۀوقتش زند که السُلْطانُ لاضِدَّلَهُ ۴

او پادشهست و عاشق زار
بر درگه او فتاده خاکست ۵

گر بر کشدش کسی شود او
ورنه تو بدان که درهلاکست ۶
آن مقتدای اهل تحقیق احمد غزالی قَدَّسَ اللّهِ رُوحَهُ گفته است عاشق زمین ذلت است و معشوق آسمان عزت او با ذلت این کی فراهم آید و ناز او با نیاز این کی بهم شود او چارۀ این و این بیچارۀ او: ۷

هم سنگ زمین و آسمان خون خوردم
نی سیر شدم نه با کسی خو کردم ۸

آهو بمثل رام شود با مردم
تو می‌نشوی چه کرد حیلت کردم ۹
بیمار را دارو ضرورتست اما دارو را بیمار ضرورت نیست: ۱۰

نی حسن ترا شرف زبازار منست
بت را چه زیان که بت پرستش نبود ۱۱