عُمَر خَیّام نیشابوری (نام کامل: غیاث‌الدین ابوالفتح عُمَر بن ابراهیم خَیّام نیشابوری) (۴۴۰ – ۵۱۷ ه‍.ق) که خیامی، خیام نیشابوری و خیامی النّیسابوریهم نامیده شده‌است، همه‌چیزدان، فیلسوف، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و شاعر رباعی‌سرای ایرانی در دورهٔ سلجوقی است. گرچه جایگاه علمی خیام برتر از جایگاه ادبی اوست و لقبش «حجّةالحق» بوده‌است، ولی آوازهٔ وی مدیون رباعیاتش است که شهرت جهانی دارد. رباعیات خیام به بیشترِ زبان‌های زنده برگردان شده است. آوازهٔ وی در غرب به طور مشخص بیشتر مدیون ترجمهٔ ادوارد فیتزجرالد از رباعیات او به زبان انگلیسی است.
یکی از برجسته‌ترین کارهای وی را می‌توان سروسامان دادن و سرپرستی محاسبات گاه‌شماری ایران در زمان وزارت خواجه نظام‌الملک، که در دورهٔ پادشاهی ملک‌شاه سلجوقی (۴۲۶–۴۹۰ هجری قمری) بود، دانست؛ محاسبات منسوب به خیام در این زمینه، هنوز معتبر است و دقتی به مراتب بالاتر از گاه‌شماری میلادی دارد. وی در ریاضیات، نجوم، علوم ادبی، دینی و تاریخی استاد بود. نقش خیام در حل معادلات درجهٔ سوم و مطالعاتش دربارهٔ اصل پنجم اقلیدس نام او را بعنوان ریاضی‌دانی برجسته در تاریخ علم ثبت کرده‌است. نوپیدا کردن نظریه‌ای دربارهٔ نسبت‌های هم‌ارز با نظریهٔ اقلیدس نیز از مهمترین کارهای اوست.
شماری از تذکرهنویسان، خیام را شاگرد ابن‌سینا و شماری نیز او را شاگرد امام موفق نیشابوری خوانده‌اند. صحت این فرضیه که خیام شاگرد ابن‌سینا بوده‌است، بسیار دور از ذهن می‌نماید، زیرا از دیدِ زمانی با هم تفاوت زیادی داشته‌اند. خیام در جایی ابن‌سینا را استاد خود می‌داند، ولی این استادی ابن‌سینا، جنبهٔ معنوی دارد.

در ویکی پدیا بیشتر بخوانید
آثار ویدئویی و صوتی مرتبط با این منبع
خیام
رباعی شمارهٔ ۱ رباعی شمارهٔ ۲ رباعی شمارهٔ ۳ رباعی شمارهٔ ۴ رباعی شمارهٔ ۵ رباعی شمارهٔ ۶ رباعی شمارهٔ ۷ رباعی شمارهٔ ۸ رباعی شمارهٔ ۹ رباعی شمارهٔ ۱۰ رباعی شمارهٔ ۱۱ رباعی شمارهٔ ۱۲ رباعی شمارهٔ ۱۳ رباعی شمارهٔ ۱۴ رباعی شمارهٔ ۱۵ رباعی شمارهٔ ۱۶ رباعی شمارهٔ ۱۷ رباعی شمارهٔ ۱۸ رباعی شمارهٔ ۱۹ رباعی شمارهٔ ۲۰ رباعی شمارهٔ ۲۱ رباعی شمارهٔ ۲۲ رباعی شمارهٔ ۲۳ رباعی شمارهٔ ۲۴ رباعی شمارهٔ ۲۵ رباعی شمارهٔ ۲۶ رباعی شمارهٔ ۲۷ رباعی شمارهٔ ۲۸ رباعی شمارهٔ ۲۹ رباعی شمارهٔ ۳۰ رباعی شمارهٔ ۳۱ رباعی شمارهٔ ۳۲ رباعی شمارهٔ ۳۳ رباعی شمارهٔ ۳۴ رباعی شمارهٔ ۳۵ رباعی شمارهٔ ۳۶ رباعی شمارهٔ ۳۷ رباعی شمارهٔ ۳۸ رباعی شمارهٔ ۳۹ رباعی شمارهٔ ۴۰ رباعی شمارهٔ ۴۱ رباعی شمارهٔ ۴۲ رباعی شمارهٔ ۴۳ رباعی شمارهٔ ۴۴ رباعی شمارهٔ ۴۵ رباعی شمارهٔ ۴۶ رباعی شمارهٔ ۴۷ رباعی شمارهٔ ۴۸ رباعی شمارهٔ ۴۹ رباعی شمارهٔ ۵۰ رباعی شمارهٔ ۵۱ رباعی شمارهٔ ۵۲ رباعی شمارهٔ ۵۳ رباعی شمارهٔ ۵۴ رباعی شمارهٔ ۵۵ رباعی شمارهٔ ۵۶ رباعی شمارهٔ ۵۷ رباعی شمارهٔ ۵۸ رباعی شمارهٔ ۵۹ رباعی شمارهٔ ۶۰ رباعی شمارهٔ ۶۱ رباعی شمارهٔ ۶۲ رباعی شمارهٔ ۶۳ رباعی شمارهٔ ۶۴ رباعی شمارهٔ ۶۵ رباعی شمارهٔ ۶۶ رباعی شمارهٔ ۶۷ رباعی شمارهٔ ۶۸ رباعی شمارهٔ ۶۹ رباعی شمارهٔ ۷۰ رباعی شمارهٔ ۷۱ رباعی شمارهٔ ۷۲ رباعی شمارهٔ ۷۳ رباعی شمارهٔ ۷۴ رباعی شمارهٔ ۷۵ رباعی شمارهٔ ۷۶ رباعی شمارهٔ ۷۷ رباعی شمارهٔ ۷۸ رباعی شمارهٔ ۷۹ رباعی شمارهٔ ۸۰ رباعی شمارهٔ ۸۱ رباعی شمارهٔ ۸۲ رباعی شمارهٔ ۸۳ رباعی شمارهٔ ۸۴ رباعی شمارهٔ ۸۵ رباعی شمارهٔ ۸۶ رباعی شمارهٔ ۸۷ رباعی شمارهٔ ۸۸ رباعی شمارهٔ ۸۹ رباعی شمارهٔ ۹۰ رباعی شمارهٔ ۹۱ رباعی شمارهٔ ۹۲ رباعی شمارهٔ ۹۳ رباعی شمارهٔ ۹۴ رباعی شمارهٔ ۹۵ رباعی شمارهٔ ۹۶ رباعی شمارهٔ ۹۷ رباعی شمارهٔ ۹۸ رباعی شمارهٔ ۹۹ رباعی شمارهٔ ۱۰۰ رباعی شمارهٔ ۱۰۱ رباعی شمارهٔ ۱۰۲ رباعی شمارهٔ ۱۰۳ رباعی شمارهٔ ۱۰۴ رباعی شمارهٔ ۱۰۵ رباعی شمارهٔ ۱۰۶ رباعی شمارهٔ ۱۰۷ رباعی شمارهٔ ۱۰۸ رباعی شمارهٔ ۱۰۹ رباعی شمارهٔ ۱۱۰ رباعی شمارهٔ ۱۱۱ رباعی شمارهٔ ۱۱۲ رباعی شمارهٔ ۱۱۳ رباعی شمارهٔ ۱۱۴ رباعی شمارهٔ ۱۱۵ رباعی شمارهٔ ۱۱۶ رباعی شمارهٔ ۱۱۷ رباعی شمارهٔ ۱۱۸ رباعی شمارهٔ ۱۱۹ رباعی شمارهٔ ۱۲۰ رباعی شمارهٔ ۱۲۱ رباعی شمارهٔ ۱۲۲ رباعی شمارهٔ ۱۲۳ رباعی شمارهٔ ۱۲۴ رباعی شمارهٔ ۱۲۵ رباعی شمارهٔ ۱۲۶ رباعی شمارهٔ ۱۲۷ رباعی شمارهٔ ۱۲۸ رباعی شمارهٔ ۱۲۹ رباعی شمارهٔ ۱۳۰ رباعی شمارهٔ ۱۳۱ رباعی شمارهٔ ۱۳۲ رباعی شمارهٔ ۱۳۳ رباعی شمارهٔ ۱۳۴ رباعی شمارهٔ ۱۳۵ رباعی شمارهٔ ۱۳۶ رباعی شمارهٔ ۱۳۷ رباعی شمارهٔ ۱۳۸ رباعی شمارهٔ ۱۳۹ رباعی شمارهٔ ۱۴۰ رباعی شمارهٔ ۱۴۱ رباعی شمارهٔ ۱۴۲ رباعی شمارهٔ ۱۴۳ رباعی شمارهٔ ۱۴۴ رباعی شمارهٔ ۱۴۵ رباعی شمارهٔ ۱۴۶ رباعی شمارهٔ ۱۴۷ رباعی شمارهٔ ۱۴۸ رباعی شمارهٔ ۱۴۹ رباعی شمارهٔ ۱۵۰ رباعی شمارهٔ ۱۵۱ رباعی شمارهٔ ۱۵۲ رباعی شمارهٔ ۱۵۳ رباعی شمارهٔ ۱۵۴ رباعی شمارهٔ ۱۵۵ رباعی شمارهٔ ۱۵۶ رباعی شمارهٔ ۱۵۷ رباعی شمارهٔ ۱۵۸ رباعی شمارهٔ ۱۵۹ رباعی شمارهٔ ۱۶۰ رباعی شمارهٔ ۱۶۱ رباعی شمارهٔ ۱۶۲ رباعی شمارهٔ ۱۶۳ رباعی شمارهٔ ۱۶۴ رباعی شمارهٔ ۱۶۵ رباعی شمارهٔ ۱۶۶ رباعی شمارهٔ ۱۶۷ رباعی شمارهٔ ۱۶۸ رباعی شمارهٔ ۱۶۹ رباعی شمارهٔ ۱۷۰ رباعی شمارهٔ ۱۷۱ رباعی شمارهٔ ۱۷۲ رباعی شمارهٔ ۱۷۳ رباعی شمارهٔ ۱۷۴ رباعی شمارهٔ ۱۷۵ رباعی شمارهٔ ۱۷۶ رباعی شمارهٔ ۱۷۷ رباعی شمارهٔ ۱۷۸
مقدمه خیام فیلسوف خیام شاعر