بخش ۱۷۰ - در بیان آیه انا عرضنا الامانه

اختیار ظلم و جهل اندر بشر
چونکه گردیدند جفت یکدگر ۱

قابل تکلیف ربانی شدند
مورد فرمان سلطانی شدند ۲

گر نباشد اختیار آید خطا
امر و نهی و وعده و زجر و عطا ۳

کی کسی می گوید آتش را بسوز
یا به خورشیدی که عالم بر فروز ۴

هم ظلوم آنست کز ره بر کنار
باشد و باشد رجوعش اقتدار ۵

آنکه او پیوسته باشد خود بره
کردنش تکلیف ره باشد سفه ۶

ور نباشد شان او رفتن ز راه
هست تکلیفش خطا بی اشتباه ۷

هم جهول آنست کو جاهل بود
علم و عرفان را ولی قابل بود ۸

هر که باشد عارف هر نیک و بد
از کجا محتاج فرمودن بود ۹

ورنه دانستن بود از او امید
کی روا باشد به او وعد و وعید ۱۰

مدح باشد هم ظلوم و هم جهول
در حق انسان نه ذم ای بوالفضول ۱۱

یا امانت هست بار اختیار
که از آن گردیده انسان سوگوار ۱۲

آسمان و کوهها زان رم گرفت
راست آدم ریش بن آدم گرفت ۱۳

بد ظلوم و بد جهول و بد فضول
آمد و کرد این امانت را قبول ۱۴

از ظلومی پا ز حد برتر نهاد
خویشتن را خواند سلطان کیقباد ۱۵

از تجرد دید در خود انبساط
وز تعلق با دو عالم ارتباط ۱۶

علم دید و میل دید و خشم دید
هوش دید و گوش دید و چشم دید ۱۷

گفت پهلو زد که در پهلوی من
دور بادا چشم بد از روی من ۱۸