گفتار پنجم در دین و آیین و صفت وجدان

هان بهارا مکوب آهن سرد
کاندپن دوره نیست مردی مرد ۱

خلق رفتند جانب وجدان
اصل‌های قدیم شد هذیان ۲

دین و آیین دو اصل عالی بود
خلق را زین دو، منزلت افزود ۳

هر دوان ریشه داشت در ایران
آن ز زردشت‌و این‌ز نوشروان ۴

دین اسلام چون به کار افتاد
هم بنا را بر این دو اصل نهاد ۵

عرب از این دو اصل گشت قوی
تربیت یافت مردم بدوی ۶

روم هم داشت اصل‌های قدیم
به اروپا نمود آن تقدیم ۷

این تمدن که در جهان باشد
دین و آیین اساس آن باشد ۸

دین توجه به مبدأ است و معاد
هست آئین اساس نظم بلاد ۹

اصل‌هایی نهاده شد ز قدیم
که از آن اصل‌هاست ملک قویم ۱۰

رفت آن اصل‌ها به باد خمول
یافت وجدان مقام جمله اصول ۱۱

ساده و سهل و راحت و آسان
چیست دین تو؟ دین من وجدان ۱۲

سهل و سمحه که گفته‌اند اینست
دین وجدان شریف‌تر دینست ۱۳