درباره عطار نیشابوری

فریدالدین ابوحامد محمد عطار نیشابوری مشهور به شیخ عطّار نیشابوری (۱۱۴۶م/۵۴۰ق – ۱۲۲۱م/۶۱۸ق) یکی از عارفان، صوفیان و شاعران ایرانی سترگ و بلندنام ادبیات فارسی در پایان سدهٔ ششم و آغاز سدهٔ هفتم است.
عطار در سال ۵۴۰ هجری قمری در نیشابور زاده شد و در ۶۱۸ هجری قمری به هنگام حملهٔ مغول به قتل رسید.
محمدرضا شفیعی کدکنی در مقدمه‌ای که بر منطق‌الطیر نوشته‌است اشاره می‌کند که شخصیت عطار در «ابر ابهام» است و اطلاعات ما حتی دربارهٔ سنایی، که یک قرن قبل عطار می‌زیسته، بسیار بیشتر از اطلاعاتی است که از عطار در دست داریم. تنها می‌دانیم که او در نیمهٔ دوم قرن ششم و ربع اول قرن هفتم می‌زیسته‌است، زادگاه او نیشابور و نام او، آنگونه که عطار گاهی در اشعارش به هم‌نامی خود با پیامبر اسلام اشاره می‌کند، محمد بوده‌است.
عوفی در لب‌الالباب خود از او با عنوان «الأجل فریدالدین افتخار الافاضل ابوحامدِ ابوبکر العطار النیشابوری سالک جادهٔ حقیقت و ساکن سجادهٔ طریقت» یاد می‌کند. نام او «محمّد»، لقبش «فریدالدّین» و کنیه‌اش «ابوحامد» بود و در شعرهایش بیشتر عطّار و گاهی نیز فرید تخلص کرده‌است .بنا به روایت قدیمی‌ترین کاتب دیوان اشعارش نام پدر عطّار٬ محمود و بنا به روایتی دیگری از تذکره نویسان قدیم ابراهیم بن اسحاق بود؛ نام یوسف نیز برای پدر عطار ذکر شده‌است .در کدکن زیارتگاهی است به نام «پیرِ زِرًوَند» که مورد احترام اهالی است و اهالی بر این باورند که این مزارِ «شیخ ابراهیم» پدر عطار است.
با این که در نیشابوری بودن او هیچ شکی نیست اما انتساب او به کدکن که از قرای قدیم نیشابور بوده در هاله‌ای از ابهام است و این انتساب احتمالا از جانب حیدریان زاوه بوده است که به دنبال پشتوانه‌ای برای مکتب خود می‌گشته‌اند و می‌خواسته‌اند عطار را از پیروان قطب‌الدین حیدر نشان دهند.
کودکی عطار با طغیان غزها همراه شد؛ زمان فاجعهٔ غز، عطار ۶ یا ۷ سال بیشتر نداشت. این فاجعه چنان عظیم و موحش بود که نمی‌توانست در ذهن کودک خردسال تأثیر دردانگیز خود را نگذارد. سلطان به دست غزها اسیر شده بود و شهر در معرض خرابی و ویرانی قرار گرفته بود. عطارِ خردسال شکنجه‌ها، تجاوزها، خرابی‌ها، مرگ و درد و وحشت را اطراف خود می‌دید؛ و همین عامل بعدها موجب مرگ‌اندیشی و درداندیشی بسیار در عطار شد. چند سال بعد، پس از فروکش فتنهٔ غز، عطار در مکتب مشغول آموختن شد. در ایام مکتب، حکایاتی از زندگی بزرگانی چون عباس طوسی، مظفر عبادی، رکن‌الدین اکاف و محمد بن یحیی، او را به خود جذب می‌کرد. این حکایات علاوه بر اینکه مشوق عطار در طریقت بودند بعدها در تذکرةالاولیا گرد آمدند.

در ویکی پدیا بیشتر بخوانید

آثار ویدئویی و صوتی مرتبط با این منبع
شماره ۱ - لعلت که خجل کرد گل رعنا را شماره ۲ - چون دیده به روی تو نظر بگشاید شماره ۳ - جانم که به لب از لب لعل تو رسید شماره ۴ - زلفِ تو سرِ درازدستی دارد شماره ۵ - ای کرده پسند از دو جهان چاره منت شماره ۶ - بنگر که دلم چه گونه مظلوم نمود شماره ۷ - لعل تو براتِ کامرانی دهدم شماره ۸ - چون توبهٔ تو گناه خواهد افتاد شماره ۹ - زانگه که مرا سوی تو آهنگ افتاد شماره ۱۰ - فرسودنِ لعلِ آبدارت بر من شماره ۱۱ - ای جانِ همه جهان زکوةِ لبِ تو شماره ۱۲ - دل نیست کز آن ماه برنجد هرگز شماره ۱۳ - ای ماه به چهره یا گلی یا سمنی شماره ۱۴ - از وعدهٔ کژ دل به غمت میافتد شماره ۱۵ - آنجا که سر زلف تو جانها ببرد شماره ۱۶ - آن خندهٔ خوش اگرچه پیوسته بهَست شماره ۱۷ - آن دل که ز دست من کنون خواهی برد شماره ۱۸ - بر شاخِ دل شکسته یک برگم نیست شماره ۱۹ - چون گشت لبت به یک شکر ارزانی شماره ۲۰ - زهرم آید شکرستان بی لبِ تو شماره ۲۱ - چشمت که سبق به دلربائی او راست شماره ۲۲ - کس مثل تو در جهانِ جان ماه نیافت شماره ۲۳ - من بی سر و سامانِ تو میخواهم زیست شماره ۲۴ - چون گِرد مه از مشک سیه مور آورد شماره ۲۵ - زان پسته که شیرینی جان میخیزد شماره ۲۶ - در عشق دلم هیچ نمیسنجد از او شماره ۲۷ - گفتم:‌«شکری از دهنت، درگذری شماره ۲۸ - دل، مست بتی عهدشکن دارم من شماره ۲۹ - گفتم که «چنان شیفتهٔ آن دهنم شماره ۳۰ - گفتم: «شکریم ده مسلمانی نیست» شماره ۳۱ - گفتم که «هزار رونق افزون گیری شماره ۳۲ - گفتم:‌«بردی از لب و دندان جانم شماره ۳۳ - میآمد و بر زلف شکن میانداخت شماره ۳۴ - ترکم همه کارم به خلل خواهد کرد شماره ۳۵ - عشقش ز وجودم عدمی میسازد