خُنُک آن جان که رَوَد مَست و خُرامان بَرِ او
بِرَهَد از خَرِ تَن در سَفَرِ مَصدرِ او
خَلْعِ نَعْلین کُند وَزْ خود و دنیا بِجَهَد
هَمچو موسی قَدَمِ صِدق زَنَد بر دَرِ او
همچو جِرجیس شود کُشتهٔ عشقَش صد بار
یا چو اسحاق شود بِسْمِل از آن خَنجَرِ او
سَرِ دیگر رَسَدَش جُز سَرِ پُر دَرد و صُداع
مَغْفِرَت بِنْهَد بر فَرقِ سَرَش مِغْفَرِ او
کَیْلهٔ رِزْقَش اگر دَرشِکَند میکائیل
عِوَضَش گاه بُوَد خُلْد و گَهی کوثرِ او
پدر و مادر و خویشانْ چو به خاکَش بِنَهَند
شود او ماهی و دریا پدر و مادرِ او
عشقْ دریایِ حَیات است که او را تَکْ نیست
عُمرِ جاوید بُوَد موهِبَتِ کمترِ او
می رَوَد شَمس و قَمَر هر شب در گورِ غروب
می دَهَدْشان فَرِ نو، شَعْشَعهٔ گوهرِ او
مَلَکُ الْموت به صد ناز سِتانَد جانی
که بُوَد باخَبَر و دیده وَرْ از مَحْشَرِ او
تَنِ ما خُفته دَران خاک به چَشمِ عامه
روحْ چون سَروِ رَوان در چَمَنِ اَخْضَرِ او
نه به ظاهر تَنِ ما مَعْدنِ خون و خِلط است؟
هیچ جان را سَقَمی هست ازین مَقْذَرِ او؟
در چُنین مَزبَله جان را دو هزاران باغ است
پس چرا تَرسَد جان از لَحَد و مَقْبَرِ او؟
آن کِه خون را چو میِ نابْ غذایِ جان کرد
بِنِگَر در تَنِ پُر نور و رُخِ اَحْمَرِ او
هَله دِلْدار بِخوان باقیِ این بر مُنْکِر
تا دو صد چَشمه رَوان گردد از مَرمَرِ او

به وقت خواب بگیری مرا که هین، بَر گو
چو اِشْتهایِ سَماعَت بُوَد، بِگَهْ‌تَر گو
چو من زِ خوابْ سَر و پایِ خویش گُم کردم
تو گوشِ من بِکَشانی که قِصّه از سَر گو
چو رویِ روز نهان شُد به زیرِ طُرّهٔ شب
بگیری‌‌‌‌اَم که ازان طُرّهٔ مُعَنْبَر گو
فُتاده آتشِ خواب اَنْدَرین نِیِستان‌ها
تو آمده که حَدیثِ لبِ چو شِکَّر گو
وَ آن گَهی به یکی بار کِی شویِ قانع؟
غزل تمام کُنم، گویی‌‌‌‌اَم مُکَرَّر گو
بیا بگو چه کُنی گَر زِ خوابْناکیِ خویش
به تو بگوید لالا بُرو به عَنْبَر گو
از آنچه خورده‌ییّ و در نَشاط آمده‌یی
مرا ازان بِخوران و حَدیثِ دَرخَور گو
زِمن چو می‌طَلَبی مُطربیِّ مَستانه
تو نیز با منِ بی‌دل، زِ جام و ساغَر گو
من این به طیبَت گفتم، وَگَرنه خاکِ تواَم
مرا مُبارک و قَیْماز خوان و سَنْجَر گو

بِنِشَسته به گوشه‌یی، دو سه مَستِ تَرانه گو
زِدل و جانْ لَطیف تَر، شُده مهمان عِنْدَهُ
زِطَرَب چون حَشَر شود، سَرشان مَست تَر شود
فُتَد از جنگ و عَربَده، سَرِ مَستانْ میانِ کو
زِاشاراتِ روحشان، زِصَباح و صَبوحشان
عَسَل و میْ رَوان شود، به چپ و راست، جویْ جو
نَفَسی‌شان مُعانِقه، نَفَسی‌شان مُعاشقه
نَفَسی سَجدهٔ طَرَب، نَفَسی جنگ و گفت و گو
نَفَسی یارِ قَندلب، شِکَرینِ شِکَر نَسَب
به چُنین حالِ بوالْعَجَب، تو ازیشان اَدَب مَجو
به خدا خوبْ ساقی‌یی، که وَفادار و باقی‌یی
به حَلیمی گناه جو، به طبیعت نَشاط خو
قَدَحی دو زِدست خود، بِدِه ای جانْ به مَستِ خود
هَله تا رازِ آسْمان شِنَوی جُمله مو به مو
تو بَرو ریز جامِ میْ، که حِجابِ وِیْ است وِیْ
هَله تا از سعادَتَت، بِرَهَد اویِ او زِ او
چو خِرَد غرقِ باده شُد، دَرِ دولتْ گُشاده شُد
سَرِ هر کیسهٔ کَرَم، بِگُشایَد که اَنْفِفُوا
بِهِل آن پوست، مَغز بین، صَنَمِ خوبِ نَغْز بین
هَله بَردار ابر را زِ رُخِ ماهْ تو به تو
پس ازین جُمله آب‌ها، نَرَوَد جُز به جویِ ما
منِ سَرمَست می‌کَشَم زِ فُراتَش سَبو سَبو
من و دِلْدارِ نازنین، خوش و سَرمَستْ هم چُنین
به گُلِسْتانِ جانْ رَوان زِ گُلِسْتانِ رنگ و بو
نَظَری کُن به چَشمِ او، به جَمال و کِرشْمِ او
نَظَری کُن به خالِ او، به حَقِ صُحبَت ای عَمو
تو اگر در فَرَح نه‌یی که حَریفِ قَدَح نه‌یی
چه بَرَد طِفْل از لَبَش، چو بُوَد مَستِ لَبْلَبو
چو شُدی مَحْرَمِ فَلَک، سَبُک ای یارِ بانَمَک
بِنِگَر ذَرّه ذَرّه را زده زیرِ بَغَلْ کَدو
چو تَفِ آفتاب زد رَهِ ذَرّاتِ بی‌عَدَد
بِشِکافید پَرده شان، نَپَذیرد دِگَر رَفو
به لبانَت زِدست شُد، سَرِ او باز مَست شُد
زَنَد او باز این زمان، چو کبوتر بَقَرْبَقو
تو بِخُسپیّ و عشق و دلْ گُذران بی‌زِ غِشّ و غِل
زِرَهِ خواب بر فَلَک، خوش و سَرمَست دو به دو
بخورند از نَخیلِ جان که ندیده‌‌ست اِنْس و جان
رُطَب و تَمْرِ نادری، که نگُنجَد دَرین گِلو
که اَبیتُ بِمُهْجَتی شَرَفًا عِنْدَ سَیِّدی
زِطَعام و شرابِ حَق بِخورَم اَنْدَران غُلو
هَله امشب به خانه رو، که دلِ مَست شُد گِرو
چو شود روزْ خوش بیا، شِنو این را تمامْ تو
تو بگو باقیِ غَزَل، که کُند در همه عَمَل
که تویی عشق و عشق را نَبُوَد هیچ کَس عَدو
تو بگو کابِ کوثری، خوش و نوش و مُعَطَّری
همه را سَبز کُن طَریّ و زِ پَژمُردگی بِشو

یا رَجُلًا حَصیدُهُ مَجْبَنَةٌ وَ مَبْخَلَه
لَیْسَ یَلَذُّکَ الْهَوی لَیْسَ لِفیکَ حَوْصَلَه
مُعْتَمَدُ الْهَوی مَعْی، مُسْتَنَدی وَ سَیِّدی
لا کَرَجاکَ ضایِعٌ یَطْلُبُهُ بِغَرْبَلَه
ای گِلِه بیش کرده تو، سیر نگشتی از گِله؟
چون به کِری‌‌ست این دُکان، چاره نباشد از غَله
حَجِّ پیاده می‌رَوی، تا سَرِ حاجیان شَوی
جامه چرا دَری اگر شُد کَفِ پاتْ آبِله
از پِیِ نیم آبله، شَرم نیایدت که تو
هر قَدَمی دَراَفکَنی غُلغُله‌یی به قافله؟
کَشتیِ نَفَسِ آدمی، لَنْگری است و سُست رو
زین دریا بِنَگْذَرد بی‌زِ کَشاکَش و خَله
گَر نَبُدی چُنینْ چرا جَهْد و جِهاد آمدی؟
صوم و صَلات و شب روی، حَجّ و مَناسک و چِله
صبرْ سویِ نَران رَوَد، نوحه سویِ زنان رَوَد
گَردنِ اسبِ شاه را نَنگ بُوَد زِ زَنگُله
خوش به میانِ صَف دَرآ، تنگْ مَیا و دلْ گُشا
هست زِتَنگْ آمدن بانگِ گِلویِ بُلبُله
خاصِ اَحَد چه غَم خورَد از بَد و نیکِ عامِ خَس؟
کوهِ اُحُد چه بَرطَپَد از سَرِ سَیل و زَلزَله؟
دلْ مَطَپان به خیر و شَر، جانِبِ غَیب دَرنِگَر
کَلْکَلِهٔ مَلایکه، روحِ میانِ کَلْکَله
عِزَّتِ زَر بُوَد اگر مِحْنَتِ او شود شَرَر
هَیبَت و بیمِ شیر دان، بَستنِ او به سِلْسِله
کم نشود انار اگر بَهرِ شرابْ بِفْشُری
بَهرِ فَضیلتی بُوَد کوفتگیِّ آمُله
حامله است تَن زِ جان، دَردِ زِه است رنجِ تَن
آمدنِ جَنین بُوَد دَرد و عذابِ حامِله
تَلْخیِ باده را مَبین، عِشرَتِ مَستیان نِگَر
مِحْنَتِ حامِله مَبین، بِنْگَر امیدِ قابِله
هست بَلادُر این سِتَم، پیشْ بَلا و پَسْ دُری
هست سَرِ مُحاسبه جَبر و پِی‌‌‌‌اَش مُقابله
زَر به کسی به قَرض دِهْ کِش بُوَد آسیا و رَز
با خَلَجیّ و مُفْلِسی هیچ مَکُن مُعامله
نُه فَلَکِ چو آسیا، مِلْکِ کی است غیرِ حَقّ؟
باغ و چَراگَهِ زمینْ پُر زِ شَبان و از گَلِه
قَرض بِدو دِهْ ای پسر، نَفْس و نَفَسْ، زَر و دِرَم
گنج و گُهَر سِتان ازو، از پِیِ فَرض و نافِله
لب بِگُشاد ناطقی، تا که بیانِ این کُند
کانِ زَر اوست و نَقْدْ او، فِکْرَتِ خَلْقْ ناقِله

هر روز پَری زادی از سویِ سَراپَرده
ما را و حَریفان را در چَرخْ درآوَرْده
صوفی زِ هوایِ او پَشْمینه شِکافیده
عالِم زِ بَلایِ او دَستار کَشان کرده
سالوس نَتان کردن، مَسْتور نَتان بودن
از دستِ چُنین رِنْدی سَغْراقِ رضا خورده
دی رفت سویِ گوری، در مُرده زد او شوری
مَعْذورم، آخِر من کمتر نِیَم از مُرده
هر روز بُرون آید ساغَر به کَف و گوید
وَاللّهْ که بِنَگْذارم در شهر یک اَفسُرده
ای مونِس و ای جانم چَندانْت بِپیچانَم
تا شَهْد و شِکَر گَردی، ای سِرکهٔ پَروَرده
خَستَم جِگَرت را من، بِسْتان جِگَری دیگر
همچون جِگَرِ شیران، ای گُربهٔ پَژمُرده
هم رَنگِ دلِ من شو، زیرا که نمی‌شاید
من سُرخ و سپید ای جان تو زَرد و سِیَه چَرده
خامُش کُن و خامُش کُن، دَررو به حَریمِ دل
کَنْدَر حَرَمَینِ دل، نَبْوَد دلِ آزُرده
شَمسُ الْحَقِ تَبریزی بادا دلِ بَدخواهَت
بر گِردِ جهانْ گَردانْ در طَمْعِ یکی گِرده

امروزْ بُتِ خندان، می‌بَخش کُند خنده
عالَم همه خندان شُد، بُگْذشت زِ حَد خنده
پیوسته حَسَد بودی پُرغُصّه، وَلیک این دَم
می جوشَد و می‌رویَد از عینِ حَسَد خنده
در من بِنِگَر ای جان تا هر دو سَلَف خندیم
کان خندهٔ بی‌پایان، آوَرْد مَدَد خنده
بَربَسته و بَررُسته، غَرقَند دَرین رَسته
تا با هَمگان باشد از عینِ اَبَد خنده
تا چند نَهان خندم؟ پنهان نکُنم زین پس
هر چند نَهان دارم از من بِجَهَد خنده
وَرْ تو پِنِهان داری، ناموسِ تو من دانم
کَنْدَر سَرِ هر مویَت، دَرج است دو صد خنده
هر ذَرّه که می‌پویَد، بی‌خنده نمی‌رویَد
از نیست سویِ هستی ما را کِه کَشَد؟ خنده
خنده‌یْ پدر و مادر، در چَرخْ دَرآوَرْدت
بِنْمود به هر طَوْرَت، اَلْطافِ اَحَد خنده
آن دَم که دَهان خندد، در خندهٔ جان بِنْگَر
کان خندهٔ بی‌دندان در لب بِنَهَد خنده

ای طَبْلِ رَحیل از طَرَفِ چَرخْ شنیده
وِیْ رَخْت ازین جایْ بِدان جایْ کَشیده
ای نرگسِ چَشم و رُخِ چون لاله، کجایی؟
از گورِ تو آن نَرگس و آن لاله دَمیده
اَنْدَر لَحَدِ بی‌دَر و بی‌بامْ مُقیمی
ای بر دَر و بر بامْ به صد ناز دویده
کو شیوهٔ ابرویِ تو؟ کو غَمْزهٔ چَشمَت؟
ای چَشمِ بَدِ مرگ بِدان هر دو رَسیده
ای دستِ تو بوسه گَهِ لب‌هایِ عزیزان
در دستِ فَنا مانده تو با دستِ بُریده
این‌ها همه سَهْل است، اگر مُرغِ ضَمیرت
بر چَرخْ پَریده بُوَد و دامْ دَریده
صورت چه کم آید چه بَرَد جان به سلامت؟
موزه چه کم آید چو بُوَد پایْ رَهیده؟
صد شُکر کُند جانْ چو رَهَد از تَن و صورت
ای بی‌خَبَر از چاشْنیِ جانِ جَریده
کو لَذَّتِ آب و گِل و کو آب حَیاتی
کو قُبّهٔ گَردونی و کو بامِ خَمیده
یا رَب چه طلسم است کَزان خُلْدْ نَفوریم
ما در تَکِ این دوزخِ اَمْشاجْ خزیده
مَحْسودِ فَلَک بوده و مَسجود مَلایک
وَزْ هِمَّتِ ناپاکْ زِ ما دیو رَمیده
باغ آی و زِ بارانْ سُخَنِ نرگس و گُل چین
نرگس نَدَهَد قطرهٔ از بامْ چَکیده
بَربَند دَهان از سُخَن و بادهٔ لب نوش
تا قِصّه کُند چَشمِ خُمار از رَهِ دیده

ای نَقْد تو را زَکاتْ نَسیه
بازآ زِ خدا جَزاتْ نَسیه
آید زِ خدا جَزایِ خیرت
در نَقْدْ بَلا، نجاتْ نَسیه
پیش از تو جِهات نَقْد بوده‌ست
از شومیِ تو جِهاتْ نَسیه
این دولتِ تازه بی‌تو بادا
ای طَلْعَتِ تو بَیانْ نَسیه
زیرا که به فالِ نَحْس هستَت
مرگِ نَقْد و حَیاتْ نَسیه
بر تو همه چیز نَسیه بادا
اِلّا نَبُوَد مَماتْ نَسیه
چون جُرمِ تو نَقْد و توبه نَسیه‌ست
دادت امشب بَراتْ نَسیه

ای خداوند یکی یارِ جَفا کارَش دِهْ
دِلْبَری عشوه دِهِ سَرکَشِ خونْ خوارش دِهْ
تا بِدانَد که شبِ ما به چه سان می‌گُذَرد
غَمِ عشقَش دِه و عشقَش دِه و بسیارش دِهْ
چند روزی جِهَتِ تَجربه بیمارش کُن
با طَبیبی دَغَلی پیشه سَر و کارش دِهْ
بِبَرَش سویِ بیابان و کُن او را تشنه
یک سَقایی حَجَریْ سینه سَبُک سارش دِهْ
گُمرهَش کُن، که رَهِ راست نداند سویِ شهر
پَس قَلاوزِ کَژِ بیهُده رَفتارش دِهْ
عالَم از سَرکَشیِ آن مَهْ سَرگشته شُدند
مُدّتی گَردشِ این گُنبَدِ دَوّارش دِهْ
کو صَیادی که هَمی‌کرد دلِ ما را پار
زو بِبَر سنگ دلیّ و دلِ پیرارش دِهْ
مُنْکِرِ پار شُده‌ست او که مرا یاد نَمانْد
بِبَر اِنْکار ازو و دَمِ اِقْرارش دِهْ
گفتم آخِر به نشانی که به دَربان گفتی
که فُلانی چو بیاید، بَرِ ما بارش دِهْ
گفت آمد که مرا خواجه زِ بالا گیرد
رو، بِجو هَمچو خودی اَبْله و آچارش دِهْ
بَس کُن ای ساقی و کَس را چو رَهی مَست مَکُن
وَرْ کُنی مَست بدین حَد، رَهِ هَموارش دِهْ

صد خُمار است و طَرَب، در نَظَرِ آن دیده
که در آن رویْ نَظَر کرده بُوَد دُزدیده
صد نَشاط است و هَوَس، در سَرِ آن سَرمَستی
که رُخِ خود به کَف پاش بُوَد مالیده
عشوه و مَکْرِ زمانه، نَپَذیرد گوشی
که سلام از لبِ آن یار بُوَد بِشْنیده
پیچِ زُلْفَش چو ندیدی، تو بُرو مَعْذوری
ای تو در نیک و بَدِ دورِ زمان پیچیده
نِی تَراشی است که اَنْدَر نِیِ صورت بِدَمَد
هیچ دیدی تو نِیی بی‌نَفَسی نالیده؟
گَر بِدانَد که حَریفِ لبِ کِه خواهد شُد
کِی بِرَنجَد زِ بُریدن، قَلَمِ بالیده؟
گَر بُپرسَند چه فَرق است میانِ تو و غیر؟
فَرقْ این بَس که تویی فَرقِ مرا خاریده
جُرعهٔ کُن فَیَکون بر سَرِ آن خاکْ بِریخت
لبِ عُشّاقِ جهان، خاکِ تو را لیسیده
شَمسِ تبریز تو را عشق شِناسَد نه خِرَد
بر دَمِ بادِ بهاری نَرَسَد پوسیده

چو آفتاب بَرآمَد زِ قَعْرِ آبِ سیاه
زِ ذَرّه ذَرّه شِنو لا اِلهَ الا اللّه
چه جایِ ذَرّه؟ که چون آفتابِ جان آمد
زِ آفتاب رُبودند خود قَبا و کُلاه
زِ آب و گِل چو بَرآمَد مَهِ دلْ آدم وار
صد آفتاب چو یوسُف فروشود در چاه
سَری زِ خاک بَرآوَر که کم زِ مور نه‌یی
خَبَر بِبَر بَرِ موران زِ دشت و خَرمَنگاه
از آن به دانه پوسیده مور قانع شُد
که او زِ سُنبُلِ سَرسَبزِ ما نبود آگاه
بگو به مور بهار است و دست و پا داری
چرا زِ گور نَسازی به سویِ صَحرا راه؟
چه جایِ مور؟ سُلَیمان دَرید جامه شوق
مرا مگیر خدا زین مِثال‌هایِ تَباه
ولی به قَدِّ خریدار می‌بُرند قَبا
اگر چه جامه دراز است هست قَدْ کوتاه
بیار قَدِّ درازی که تا فروبُرّیم
قَبا که پیشِ درازیش بگسلد زِهِ ماه
خَموش کردم ازین پس که از خَموشیِ من
جُدا شود حَق و باطِل چُنانْ که دانه زِ کاه

خوش بُوَد فَرشِ تَنْ نَوَردیده
خوش بُوَد مُرغِ جان بِپَرّیده
جانِ نادیده خَسیس شُده
جانِ دیده رَسیده در دیده
جانِ زَرّین و جانِ سنگین را
چون کُلوخ از برنجْ بُگْزیده
سَرِ کاغذ گُشاده دستِ اَجَل
نَقْد در کاغذ است پیچیده
خُمره پُرعَسَل سَرَش بَسته
پُشت و پَهْلوش را تو لیسیده
خُمره را بر زمین زن و بِشِکَن
دیده نَبْوَد چُنان که بِشْنیده
شَمسِ تبریز بِشْکَند خُم را
که زِ نامَش فَلَک بِلَرزیده

گَرَم سیم و دِرَم بودی، مرا مونِس چه کم بودی؟
وَگَر یارَم فَقیرَسْتی زِ زَرْ فارغ، چه غَم بودی
خدایا حُرمَتِ مَردان، زِ دنیا فارِغَش گَردان
ازان گَر فارِغَسْتی او، زِپیشِ من چه کم بودی
نگارا گَر مرا خواهی، وَگَر هم دَرد و همراهی
مَکُن آه و مَخور حَسرت، که بَختَم مُحْتَشَم بودی
بُتا زیبا و نیکویی، رَها کُن این گدارویی
اگر چَشمِ تو سیرَسْتی، فَلَک ما را حَشَم بودی
زِ طَمْعِ آدمی باشد، که خویش از وِیْ چو بیگانه ست
وَگَر او‌‌ بی‌طَمَع بودی، همه کَس خال و عَم بودی
بیا چون ما شو ای مَهْ رو، نه نِعْمَت جو، نه دولت جو
گَر اِبْلیس این چُنین بودی، شَهْ و صاحِب عَلَم بودی
از ابلیسی جُدا بودی، سَقَطْ او را ثَنا بودی
جَفا او را وَفا بودی، سَقَم او را کَرَم بودی
زِهی اِقْبالِ دَرویشی، زِهی اَسْرارِ‌‌ بی‌خویشی
اگر دانستی‌یی، پیشَت همه هستی عَدَم بودی
جهانی هیچ و ما هیچان، خیال و خواب ما پیچان
وَگَر خُفته بِدانستی که در خوابَم، چه غَم بودی؟
خیالی بیند این خُفته، در اندیشه فرو رفته
وَگَر زین خوابِ آشفته بِجَستی، در نِعَم بودی
یکی زندانِ غَم دیده، یکی باغِ اِرَم دیده
وَگَر بیدار گشتی او، نه زندانْ نی اِرَم بودی

امیرِ دل هَمی‌گوید تو را، گَر تو دلی داری
که عاشق باش تا گیری زِ نان و جامه بیزاری
تو را گَر قَحْطِ نان باشد، کُند عشقِ تو خَبّازی
وَگَر گُم گشت دَستارَت، کُند عشقِ تو دَستاری
بِبین‌‌ بی‌نان و‌‌ بی‌جامه، خوش و طَیّار و خودکامه
مَلایک را و جان‌ها را بَرین ایوانِ زَنْگاری
چو زین لوت و ازین فُرنی، شود آزاد و مُسْتَغنی
پِیِ مُلْکی دِگَر اُفْتَد، تو را اندیشه و زاری
وَگَر دربَندِ نان مانی، بیاید یارِ روحانی
تو را گوید که یاری کُن، نَیاری کَردنَش یاری
عَصایِ عشق از خارا کُند چَشمه رَوانْ ما را
تو زین جوعُ الْبَقر یارا، مَکُن زین بیشْ بَقّاری
فروریزد سُخَن در دل، مرا هر یک کُند لابه
که اوَّل من بُرون آیم، خَمُش مانَم زِ بسیاری
اَلا یا صاحِبَ الدّارِ رَاَیْتُ الْحُسْنَ فِی جاری
فَاَوْقِدْ بَیْنَنا نارًا یُطَفّی نُورُهُ ناری
چو من تازی هَمی‌گویم، به گوشَم پارسی گوید
مَگَر بَدخِدمَتی کردم که رو این سو نمی‌آری
نکردی جُرم ای مَهْ رو، ولی اِنْعامِ عامِ او
به هر باغی گُلی سازد، که تا نَبْوَد کسی عاری
غُلامان دارد او رُومی، غُلامان دارد او زَنگی
به نوبَت رویْ بِنْمایَد، به هِنْدو و به تُرکاری
غُلامِ رومی‌اَشْ شادی، غُلامِ زَنگی‌اَشْ اَنْدُه
دَمی این را، دَمی آن را دَهَد فرمان و سالاری
همه رویِ زمین نَبْوَد، حَریفِ آفتاب و مَهْ
به شبْ پُشتِ زمین روشن شود، رویِ زمینْ تاری
شبِ این روزِ آن باشد، فِراقِ آن وصالِ این
قَدَح در دور می‌گردد، زِصِحَّت‌ها و بیماری
گَرَت نَبْوَد شبی نوبَت، مَبَر گندم ازین طاحون
که بسیار آسیا بینی که نَبْوَد جویِ او جاری
چو من قِشرِ سُخَن گفتم، بگو ای نَغز مَغْزش را
که تا دریا بیاموزد، دُرافشانیّ و دُرباری

اگر زَهر است اگر شِکَّر، چه شیرین است‌‌ بی‌خویشی
کُلَه جویی، نَیابی سَر، چه شیرین است‌‌ بی‌خویشی
چو افتادی تو در دامَش، چو خوردی بادهٔ جامَش
بُرون آیی نیابی دَر، چه شیرین است‌‌ بی‌خویشی
مَتَرس آخِر نه مَردی تو؟ بِجُنب آخِر نَمُردی تو
بِدِه آن زَر به سیمین بَر، چه شیرین است‌‌ بی‌خویشی
چرا تو سرد و برف آیی، فَنا شو تا شِگَرف آیی
غَمِ هستی تو کمتر خور، چه شیرین است‌‌ بی‌خویشی
دَرین مَنْگَر که در دامَم، که پُر گشت‌‌ست این جامَم
به پیری عُمرِ نو بِنْگَر، چه شیرین است‌‌ بی‌خویشی
چه هُشیاری برادر، هی، بِبین دریایِ پُر از میْ
مُسلمان شو تو ای کافَر، چه شیرین است‌‌ بی‌خویشی
نِمود آن زُلفِ مُشکینَش، که عَنْبَر گشت مِسکینَش
زِهی مُشک و زِهی عَنْبَر، چه شیرین است‌‌ بی‌خویشی
بیا ای یارْ در بُستان، میانِ حَلقهٔ مَستان
به دستِ هر یکی ساغَر، چه شیرین است‌‌ بی‌خویشی
یکی شَهْ بین تو بَس حاضر، به جُمله روح‌ها ناظِر
زِبی خویشی ازان سوتَر، چه شیرین است‌‌ بی‌خویشی

بیا ای عارفِ مطرب چه باشد گَر زِ خوش خویی
چو شِعْری نور اَفْشانیّ و زان اَشعار بَر گویی؟
به جانِ جُملهٔ مَردان، به دَردِ جُمله بادَردان
که بَرگو تا چه می‌خواهی، وَزین حیران چه می‌جویی
ازان رویِ چو ماهِ او، زِ عشقِ حُسن خواهِ او
بیاموزید ای خوبان، رُخ اَفْروزیّ و مَهْ رویی
ازان چَشمِ سیاهِ او، وَزْان زُلفِ سه تاهِ او
اَلا ای اَهلِ هِنْدُستان، بیاموزید هِنْدویی
زِغَمْزه‌یْ تیراَنْدازَش، کِرشمه‌یْ ساحِری سازش
هَلا هاروت و ماروتَم، بیاموزید جادویی
ایا اَصْحاب و خَلْوَتْیان، شُده دل را چُنان جویان
زِ لَعْلِ جانْ فَزایِ او بیاموزید دِلْجویی
زِخَرمَنگاهِ شش گوشه، نخواهی یافتن خوشه
رَوان شو سویِ‌‌ بی‌سویان، رَها کن رَسمِ شش سویی
همه عالَم زِتو نالان، تو باری از چه می‌نالی؟
چو از تو کم نَشُد یک مو، نمی‌دانم چه می‌مویی
فِدایَم آن کبوتر را که بر بامِ تو می‌پَرَّد
کجایی ای سگِ مُقْبِل، که اَهلِ آنچُنان کویی؟
چو آن عُمرِ عزیز آمد، چرا عِشرَت نمی‌سازی؟
چو آن استادِ جان آمد، چرا تَخته نمی‌شویی؟
دَرین دام است آن آهو، تو در صَحرا چه می‌گردی؟
گُهَر در خانه گُم کردی، به هر ویران چه می‌پویی؟
به هر روزی دَرین خانه یکی حُجره‌یْ نُوی یابی
تو یک تو نیستی ای جان، تَفَحُّص کُن که صد تویی
اگر کُفری وَگَر دینی، اگر مِهْری وَگَر کینی
هَمو را بین، هَمو را دان، یَقین می‌دان که با اویی
بِمانْد آن نادره دَستان، وَلیکِن ساقیِ مَستان
گرفت این دَمْ گِلویِ منْ که بِفْشارم گَر اَفْزویی

از مرگ چه اَنْدیشی، چون جانِ بَقا داری؟
در گورْ کجا گُنجی، چون نورِ خدا داری؟
خوش باش، کَزان گوهر عالَم همه شُد چون زَر
مانندهٔ آن دِلْبَر، بِنْما که کجا داری؟
در عشقْ نِشَسته تَن، در عِشرَت تا گَردن
تو رویْ تُرُش با من، ای خواجه چرا داری؟
در عالَمِ‌‌ بی‌رَنگی، مَستی بُوَد و شَنگی
شیخا تو چه دِلْتَنگی؟ با غَم چه هوا داری؟
چندین بِمَخور این غَم، تا چند نَهی ماتم؟
هم رَنگ شو آخِر هم، گَر بَخششِ ما داری
از تابشِ تو جانا، جان گشت چُنین دانا
بِسْمِ اللَّهْ مولانا، چون ساغَرها داری
شَمسُ الْحَقِ تبریزی، چون صافِ شِکَرریزی
با تیره نیامیزی، چون بَحْرِ صَفا داری

امشب پَریان را من، تا روز به دِلْداری
در خوردن و شب گَردی، خواهم که کُنم یاری
من شیوهٔ پَریان را آموخته‌ام شب‌ها
وَقتِ حَشَراَنگیزی، در چالِش و میْ خواری
جِنّی پِنِهان باشد، در سِتْر و اَمان باشد
پوشیده تَر از پَریان، ماییم به سَتّاری
بر صورتِ ما واقِفْ پَریان و زِجانْ غافل
در مَکْرِ خدا مانده، آن قوم زِاَغْیاری
خود را تو نمی‌دانی، جویایِ پَری زِانی
مَفْروش چُنین اَرْزان، خود را به سَبُک باری
وان جِنّیِ ما بهتر، زیبارُخ و خوش گوهر
از دیو و پَری بُرده صد گویْ به عَیّاری
شب از مَهِ او حیران، مَهْ عاشقِ آن سَیْران
نی‌‌ بی‌مَزه و رَنگین، پالودهٔ بازاری
از سیخِ کَبابِ او، وَزْ جام شرابِ او
وَزْچَنگ و رَبابِ او، وَزْشیوه خَمّاری
دیوانه شُده شب‌ها، آلوده شُده لَب‌ها
در جُملهٔ مَذهَب‌ها، او راست سِزاواری
خواب از شبِ او مُرده، شَلوار گِرو کرده
کَس نیست دَرین پَرده، تو پُشتِ کِه می‌خاری؟
بُردی زِحَد ای مُکْثِر، بَربَند دَهان آخِر
نی عاشقِ عشقی تو، تو عاشقِ گُفتاری

مانده شُدم از گفتن، تا تو بَرِ ما مانی
خویشِ من و پیوندی، نی هَمرَه و مهمانی
شیریست که می‌جوشَد، خونیست نمی‌خُسبَد
خَربَنده چرا گشتی؟ شَهْ زادهٔ اَرْکانی
زَر دارد و زَر بِدْهَد، زین واخَرَدَت این دَم
آن کَس که رَهانید از بسیار پَریشانی
اُشتُر زِ سویِ بیشه، بی‌جَهْد نمی‌آید
کِی آمده‌یی ای جان زان خاکْ به آسانی؟
صد جا بِتُرُنْجیدی، گفتی نَرَوَم زین جا
گوشِ تو کَشان کردم، تا جوهرِ انسانی
در چَرخ دَرآوَرْدم، نُه گُنبَدِ نیلی را
اِسْتیزه چه می‌بافی، ای شیخِ لَتْ اَنْبانی؟
چون دیگْ سِیَه پوشی، اَنْدَر پِیِ تُتْماجی
کو نَخوَتِ کرَّمْنا؟ کو هِمَّتِ سُلطانی؟
تو مَردِ لَبِ قِدْری، نی مَردِ شبِ قَدْری
تو طِفْلِ سَرِ خوانی، نی پیرِ پَری خوانی
سَخت است بلی پَندَت، اما نَگُذارَندَت
سیلی زَنَدَت آرَد، اُستادِ دبستانی
هر لحظه کَمَنْدی نو، در گَردنَت اندازد
روزی که به جِد گیرد، گَردن ز کِه پیچانی؟
بِنْگَر تو دَرین اَجْزا، که همرَهِشان بودی
در خود بِتُرُنْجیده، از نامی و اَرْکانی
زان جا بِکَشانَمْشان، مانندِ تو تا این جا
وَنْدَر پَسِ این مَنْزِل، صد مَنْزِلِ رُوحانی
چون بُز همه را گویم هین بَرجِه و خِدمَت کُن
ریشَت پِیِ آن دادم تا ریشْ بِجُنبانی
گَر ریشْ نَجُنبانی، یکیک بِکَنَم ریشَت
ریشِ کِه رَهید از من، تا تو دَبه بِرْهانی؟
یک لحظه شُدی شانه، در ریشْ دَراُفتادی
یک لحظه شو آیینه، چون حَلقهٔ گَردانی
هم شانه و هم مویی، هم آیِنِه، هم رویی
هم شیر و هم آهویی، هم اینی و هم آنی
هم فَرقی و هم زُلفی، مِفْتاحی و هم قُلفی
بی‌رنجْ چه می‌سُلْفی، آواز چه لَرزانی
خاموش کُن از گفتن، هین بازیِ دیگر کُن
صد بازیِ نو داری ای نَر بُزِ لِحْیانی

ای دل به اَدَب بِنْشین، بَرخیز زِ بَدخویی
زیرا به اَدَب یابی آن چیز که می‌گویی
حاشا که چُنان سودا،یابَند بدین صَفرا
هَیهاتْ چُنان رویییابَند به بی‌رویی
در عینِ نَظَر بِنْشین، چون مَردُمک دیده
در خویش بِجو ای دل آن چیز که می‌جویی
بُگْریز زِ همسایه، گَر سایه نمی‌خواهی
در خود مَنِگَر، زیرا در دیدهٔ خود مویی
گَر غَرقهٔ دریایی، این خاک چه پیمایی؟
وَرْ بر لَبِ دریایی، چون رویْ نمی‌شویی؟