مرا خواندی زِ دَر تو جَستی از بام
زِهی بازی زِهی بازی زِهی دام
از آن بازی که من می‌دانم و تو
چه بازی‌‌ها تو پُخْتَسْتیّ و من خام
تویی کَزْ مَکْر و از اَفْسوس و وَعده
چو خواهی سنگ و آهن را کُنی رام
مَها با این همه خوشیْ تو چونی
زِ زَحْمَت‌‌‌هایِ ما وَزِ جورِ اَیّام
چه می‌پُرسَم؟ تو خود چون خوش نباشی؟
که در مَجْلِس تو داری جام بر جام
مرا در راهْ دی دُشنام دادی
چُنین مَستم زِ شیرینیِّ دُشنام

رفتم تَصْدیع از جهان بُردم
بیرون شُدم از زَحیر و جان بُردم
کردم بِدْرود هم نِشینان را
جان را به جهانِ‌‌ بی‌نشان بُردم
زین خانه شِشْدَری بُرون رفتم
خوش رَختْ به سویِ لامَکان بُردم
چون میرِ شکارِ غَیب را دیدم
چون تیر پَریدم و کَمان بُردم
چوگانِ اَجَل چو سویِ من آمد
من گویِ سعادت از میان بُردم
از روزَنِ من مَهی عَجَب دَرتافت
رفتم سویِ بام و نَردبان بُردم
این بامِ فَلَک که مَجْمَعِ جان‌هاست
ز آن خوش تَر بُد که من گُمان بُردم
شاخِ گُل من چو گشت پَژمُرده
بازش سویِ باغ و گُلْسِتان بُردم
چون مُشتری‌یی نبود نَقْدم را
زودش سویِ اصلِ اصلِ کان بُردم
زین قَلْب زنانْ قُراضه جان را
هم جانِبِ زَرگَر اَرْمَغان بُردم
در غَیبْ جهانِ‌‌ بی‌کَران دیدم
آلاچِقِ خود بِدان کَران بُردم
بر من مَگِری که زین سَفَر شادم
چون راه به خِطّه جِنان بُردم
این نُکته نویس بر سَرِ گورم
که سَر زِ بَلا و اِمْتِحان بُردم
خوش خُسْپ تَنا دَرین زمین که من
پیغامِ تو سویِ آسْمان بُردم
بَربَند زَنَخ که من فَغان‌‌ها را
سَرجُمله به خالقِ فَغان بُردم
زین بیش مگو غَمِ دلْ ایرا من
دل را به جَنابِ غَیب دان بُردم

از اَصلْ چو حورْزاد باشیم
شاید که همیشه شاد باشیم
ما دادِ طَرَب دَهیم تا ما
در عشقْ امیرِداد باشیم
چون عشقْ بِنا نَهاد ما را
دانی که نِکونَهاد باشیم
در عشقِ تواَم گُشادْ دیده
چون عشقِ تو باگُشاد باشیم
ما را چو مُرادْ‌‌ بی‌مُرادی است
پس ما همه بر مُراد باشیم
چون بَنده بَندگانِ عشقیم
کیْخُسرو و کیْقُباد باشیم
چون یوسُفِ آن عَزیزِ مصریم
هر چند که در مَزاد باشیم
بر چهره یوسُفی حِجابی‌‌‌‌ست
اَنْدَر پَسِ پَرده راد باشیم
خود بادْ حِجاب را رُبایَد
ما مُنتظرانِ باد باشیم
ما دلْ به صَلاحِ دین سِپُردیم
تا در دلِ او به یاد باشیم

در عشقِ قدیمْ سال خوردیم
وَزْ گفتِ حَسود بَرنگردیم
زین دَمدَمه‌‌ها زنان بِتَرسَند
بر ما تو مَخوان که مَردِ مَردیم
مَردانه کنیم کارِ مَردان
پنهان نکنیم آنچه کردیم
ما را تو به زَرد و سُرخْ مَفْریب
کَزْ خَنْجَرِ عشق رویْ زَردیم
بر دَردْ هزار آفرین باد
باقی بَر ما که یارِ دَردیم

گَر گُم شُدگان روزگاریم
رَهْ یافتگانِ کویِ یاریم
گُم گردد روزگارْ چون ما
گَر آتشِ دل بَرو گُماریم
نی سَر مانَد نه عقلْ او را
گَر ما سَرِ فِتْنه را بِخاریم
این مرگ که خَلْق لُقمه اوست
یک لُقمه کنیم و غَم نداریم
تو غَرقه وامِ این قِماری
ما وام گُزارِ این قِماریم
جانی مانده‌‌‌‌ست رَهْنِ این وام
جان را بِدَهیم و بَرگُزاریم

گَر به خوبی مَه بِلافَد لا نُسَلِّم لا نسلم
کَنْدَرین مَکْتَب ندارد کَرّ و فَرّی هر مُعلم
مُتَّهَم شو هَمچو یوسُف تا در آن زندان دَرآیی
زان که در زندان نَیایَد جُز مَگَر بَدنام و ظالم
جایِ عاقلْ صَدرِ دیوان جایِ مَجنونْ قَعْرِ زندان
حَبْس و تُهْمَتْ قِسْمِ عاشق تَخت و مِنْبَرْ جایِ عالم
کم طَمَع شُد آن کسی کو طَمْع در عشقِ تو بَندد
کم سُخَن شُد آن کسی که عشقْ با او شُد مُکالم
پَنجه اَنْدَر خونِ شیران دارد آن شیرِ سَمایی
غَمْزه خونْ خوار دارد غم ندارد از مَظالم
گَر بگویم وَرْ خَموشَم وَرْ بِجوشَم وَرْ نَجوشَم
اَنْدَرین فِتْنه خوشَم من تو بُرو می‌باش سالم
مَشک بَربَند ای سَقا تو گر چه اَنْدَر وقتِ خوردن
مَستی آرَد این مَعانی حیرت آرَد این مَعالِم

این چه کَژْطَبْعی بود که صد هزارانْ غَم خوریم؟
جَمعِ مَستان را بِخوان تا باده‌‌ها با هم خوریم
باده‌یی کَابْرار را دادند اَنْدَر یَشْرَبون
با جُنَید و بایَزید و شِبْلی و اَدْهَم خوریم
ابر نَبْوَد ماهِ ما را تا جَفایِ شب کَشیم
مرگْ نَبْوَد عاشقان را تا غَمِ ماتَم خوریم
نَفْسِ ماده کیست تا ما تیغ خود بر وِیْ زنیم؟
زَخْم بر رُستم زنیم و زَخْم از رُستم خوریم
بود مَردم خوارْ عالَم خلق عالم را بِخورد
خالِق آورده‌‌‌‌ست ما را تا که ما عالَم خوریم
این جهانْ افسونگراست و وَعده فردا دَهَد
ما از آن زیرک تَریم ای خوش پسر که دَم خوریم
گَر پَری زادیم شبْ جمعیّت ِپَریان بُوَد
وَرْ زِ آدم زاده‌‌‌‌ایم آن باده با آدم خوریم
گَهْ از آن کَفْ گوهرِ هستیّ و سَرمَستی بَریم
گَهْ از آن دَفْ نَعْره و فریادِ زیر و بَم خوریم
ماهی‌‌‌‌ایم و ساقیِ ما نیست جُز دریایِ عشق
هیچ دریا کَم شود زان رو که بیش و کم خوریم؟
گَهْ چو گَردون از مَهْ و خورشید اِشْکَم پُر کنیم
گَه چو خورشید آب‌‌ها را جُمله‌‌ بی‌اِشْکَم خوریم
شَمسِ تبریزی تو سُلطانیّ و ما بَنده‌یْ توایم
لاجَرَم در دورِ تو باده به جامِ جم خوریم

مَنَم آن کَس که نبینم بِزَنَم فاخته گیرم
من از آن خارکَشانَم که شود خارْ حَریرم
به کِه مانَم به کِه مانَم که سُطُرلابِ جهانم
همه اشکالِ فَلَک را به یکایک بِپَذیرم
زِپَسِ کوهِ مَعانی عَلَمِ عشق بَرآمَد
چو عَلَمدار بَرآمَد بِرَهانَد زِ زَحیرم
زِسَحَر گَر بِگُریزم تو یَقین دان که خُفاشَم
زِضَرَر گَر بِگُریزم تو یَقین دان که ضَریرم
چو زِبادی بِگُریزم چو خَسَم سُخرهٔ بادم
چو دَهانَم نَپَذیرد به خدا خام و خَمیرم
نه چو خورشیدِ جهانم شَهِ یک روزهٔ فانی
که نَیَندیشد و گوید که چه میرم که بمیرم؟
نه چو گَردونْ نه چو چَرخَم نه چو مُرغَمْ نه چو فَرخَم
نه چو مِرّیخْ سِلَح‌­کَش نه چو مَهْ نیمه وَزیرم
چو مَنی خوار نباشد که تویی حافظ و یارم
بَرِ خَلْق اِبْنِ قَلیلَم بَرِ تو اِبْنِ کَثیرم
هُنرِ خویش بِپوشَم زِ همه تا نَخَرندم
به دو صد عیب بِلَنْگَم کِه خَرَد جُز تو امیرم؟
نخورم جُز جِگَر و دل که جِگَرگوشهٔ شیرم
نه چو یوزانِ خَسیسَم که بُوَد طُعمهْ پَنیرم
زِ شَرَر زان نَگُریزم که زَرَم نی زَرِ قَلْبَم
زِ خَطَر زان نَگُریزم که دَرین مُلْکِ خَطیرم
هَمگان مُردَنیانَند نِمایند و نَپایند
تو بیا کابِ حَیاتی که زِتو نیست گُزیرم
تو مرا جانِ بَقایی که دَهی جامِ حَیاتم
تو مرا گنجِ عَطایی که نَهی نامْ فَقیرم
هَله بس کُن هَله بس کُن کَم آوازِ جَرَس کُن
که کُهَم من نه صَدایم قَلَمَم من نه صَریرم
فَعِلاتُن فَعِلاتُن فَعِلاتُن فَعِلاتُن
همه می‌گوی و مَزَن دَم زِ شَهَنشاهِ شَهیرم

ای خوشا روز که پیشِ چو تو سُلطان میرم
پیشِ کانِ شِکَرِ تو شِکَرافشان میرم
صد هزاران گُلِ صدبَرگ زِ خاکَم رویَد
چون که در سایهٔ آن سَروِ گُلِستان میرم
ای بَسا دست که خایَند حَریصانِ حَیات
چون که در پایِ تو من دست­‌فَشانان میرم
شَربَتِ مرگ چو اَنْدَر قَدَحِ من ریزی
بر قَدَح بوسه دَهَم مَست و خُرامان میرم
چون به بویِ خوشِ یک سیبِ تو موسی جان داد
پس عَجَب نیست کَزْ آسیبِ تو چون جان میرم
چون خَزانْ از خَبَرِ مرگ اگر زَرد شَوَم
چون بهار از لبِ خَندانِ تو خندان میرم
بارها مُردم من وَزْ دَمِ تو زنده شُدم
گَر بِمیرم زِ تو صد بار بِدان­سان میرم
من پَراکَنده بُدَم خاکْ بُدَم جمع شُدم
پیشِ جمعِ تو نَشایَد که پَریشان میرم
هَمچو فرزند که اَنْدَر بَرِ مادر میرد
در بَرِ رَحْمت و بَخشایشِ رَحْمان میرم
چه حَدیث است کجا مرگ بُوَد عاشق را؟
این مُحال است که در چَشمهٔ حیوان میرم
شَمسِ تبریز کسانی که به تو زنده نِیَند
سویِ تو زنده شَوَم از سویِ ایشان میرم

گَر تو خواهی که تو را بی­‌کَس و تنها نکُنم
وامِقَت باشم هر لحظه و عَذْرا نکُنم
این تَعَلُّق به تو دارد سَرِرِشته مَگُذار
کَژْ مَباز ای کَژِ کَژْباز مَکُنْ تا نکُنم
گفته‌­یی جان دَهَمَت نانِ جوین می‌نَدَهی
بی‌­خَبَر دانی‌­اَم اَرْ هیچ مُکافا نکُنم
گوشِ تو تا بِنَمالَم نگُشایَد چَشمَت
دَهَمَت بیم مُباراتِ تو امّا نکُنم
مُتَفَرِّق شود اَجْزایِ تو هنگامِ اجَل
تو گمان برده که جمعیّتِ اجزا نکُنم
مُنشِئِ روز و شَبَم نیست شود هست کُنم
پس چرا روزِ تو را عاقِبَت اِنْشا نکُنم؟
هر دَمی حَشْرِ نُوَسْتَت زِ تَرَح تا به فَرَح
پس چرا صَبرِ تو را شُکرِ شِکَرخا نکُنم؟
هر کسی عاشقِ کاری زِ تَقاضایِ من است
پس چه شُد کارِ جَزا را که تَقاضا نکُنم؟
تا زِ زِهدانِ جهانْ هَمچو جَنینَت نَبُرَم
در جهانِ خِرَد و عقلْ تو را جا نکُنم
گُلْشَنِ عقل و خِرَد پُرگُل و ریحانِ طَری‌ست
چَشمْ بَستی به ستیزه که تماشا نکُنم
طَبْلِ بازِ شَهَم ای باز بَرین بانگ بیا
پیش از آن که بِرَوَم نَظْمِ غَزَل­‌ها نکُنم

عاشقم از عاشقانْ نَگْریختَم
وَزْ مُصاف ای پهلوان نَگْریختَم
حَمله بُردم سویِ شیرانْ هَمچو شیر
هَمچو روبَه از میان نَگْریختَم
قَصدِ بامِ آسْمان می‌داشتم
از میانِ نَردبان نَگْریختَم
چون­که من دارو بُدَم هر دَرد را
از صُداعِ این و آن نَگْریختَم
هیچ دیدی دارو کَزْ دَردی گُریخت؟
داروَم من همچُنان نَگْریختَم
پیروِ پیغامْبران بودم به جان
من زِ تَهدیدِ خَسان نَگْریختَم
زنده کوشَم در شکارِ زندگی
زنده باشم چون زِ جان نَگْریختَم
چَشمِ تیراَنْدازش آن گَهْ یافتم
که زِ تیرِ خَرکَمان نَگْریختَم
زَخمِ تیغ و تیرِ من مَنصور شُد
چون که از زَخمِ سِنان نَگْریختَم
بَحْرِ قَندم از تُرُش باکیم نیست
سودمندم از زیان نَگْریختَم
شَمسِ تبریزی چو آمد آشکار
زاشْکارا و نَهان نَگْریختَم

ما به خَرمنگاهِ جانْ باز آمدیم
جانِبِ شَهْ هَمچو شَهباز آمدیم
سیر گشتیم از غَریبیّ و فِراق
سویِ اصل و سویِ آغاز آمدیم
وارَهیدیم از گداییّ و نیاز
پای کوبانْ جانِبِ ناز آمدیم
در کِنارِ مَحْرَمان، جانْ پَروَریم
چون که اَنْدَر پَردهٔ راز آمدیم
او کَمَنْد انداخت و ما را بَرکَشید
ما به دستِ صانِعْ اَنْگاز آمدیم
پیش از آن کین خانه ویران کرد اَجَل
حَمْدُلِلَّهْ، خانه پَرداز آمدیم
نانِ ما پُخته‌ست و بویَش می‌رَسَد
تا به بویِ نانْ به خَبّاز آمدیم
هین خَمُش کُن تا بگوید تَرجُمان
کَزْ مَذَلَّت سویِ اِعْزاز آمدیم

یک دَمی خوشْ چو گُلِستان کُنَدَم
یک دَمی هَمچو زمستان کُنَدَم
یک دَمَم فاضِل و اُستاد کُند
یک دَمی طِفْلِ دبستان کُنَدَم
یک دَمی سنگ زَنَد بِشْکَنَدَم
یک دَمی شاهِ دُرِستان کُنَدَم
یک دَمَم چَشمهٔ خورشید کُند
یک دَمی جُمله شَبِستان کُنَدَم
دامَنَش را بِگرفتم به دو دست
تا بِبینَم که چه دَستان کُنَدَم
دُردیِ دَردِ خوشَش را قَدَحَم
گرچه او ساقیِ مَستان کُنَدَم
زان سِتانَم شِکَرِ او شب و روز
تا لَقَب هم شِکَرِستان کُنَدَم

دَردِهْ شَرابِ یکسان، تا جُمله جمع باشیم
تا نَقْش‌هایِ خود را یک یک فروتَراشیم
از خویشْ خواب گردیم، هم رنگِ آب گردیم
ما شاخِ یک درختیم، ما جُمله خواجه تاشیم
ما طَبْعِ عشق داریم، پنهانِ آشکاریم
در شهرِ عشقْ پنهان، در کویِ عشقْ فاشیم
خود را چو مُرده بینیم بر گورِ خود نِشینیم
خود را چو زنده بینیم در نوحه رو خراشیم
هر صورتی که رویَد بر آیِنِه‌‌یْ دلِ ما
رَنگِ قَلاش دارد، زیرا که ما قَلاشیم
ما جمعِ ماهیانیم، بر رویِ آب رانیم
این خاکِ بوالْهَوَس را بر رویْ خاکْ پاشیم
تا مُلْکِ عشق دیدیم، سَرخَیلِ مُفْلِسانیم
تا نَقْدِ عشق دیدیم، تُجّارِ بی­قُماشیم

اِشْکَم دُهُل شُده‌ست ازین جامِ دَم به دَم
می‌زَن دُهُل به شُکر دِلا لَمّ و لَمّ و لَم
هین طَبْل شُکر زَن، که میِ طَبْل یافتی
گَهْ زیر می­زَن ای دل وگَهْ بَمّ و بَمّ و بَم
از بَهرِ من بِخَر دُهُلی از دُهُل­زَنان
تا بَرکَنم زِباغ جهانْ شاخ و بیخِ غَم
لشکر رَسید و عشقْ سِپهْدارِ لشکر است
صَحرا و کوه پُر شُد از طَبْل و از عَلَم
ما پُرشدیم تا به گِلو، ساقی از سِتیز
می‌ریزد آن شَرابْ به اِسْرافْ هَمچو یَم
دانی که بَحْر، موج چرا می­زَنَد به جوش؟
از من شِنو که بَحْری­اَم و بَحْر اَنْدَرم
تَنگ آمده‌ست و می‌طَلَبَد موضِعِ فَراخ
بَرمی­جَهَد به سویِ هوا آبْ لاجَرَم
کان آب از آسْمانْ سَفَری خوی بوده است
اَنْدَر هوا و سیل و کُهْ و جوی، ای صَنَم
آبِ حَیاتِ ما کم از آن آبِ بَحْر نیست
ما موج می‌زنیم زِ هستی سویِ عَدَم
نی در جهانِ خاکْ قَرار است روح را
نی در هوای گُنبَدِ این چَرخِ خَم به خَم
زان باغ کو شِکُفت، همان جاست مَیلِ جان
یعنی کِنارِ صُنْعِ شَهَنشاهِ مُحْتَشَم
بَس بَس مَکُن هنوز تو را باده خوردنی­ست
ما راضی‌ایم خواجه بدین ظُلْم و این سِتَم
خاموش باش، فِتْنه دَراَفکَنْده‌یی به شهر
خاموشی‌‌اَش مَجوی که دریاست جانِ عَم

ما در جهان موافَقَتِ کَس‌ نمی‌کنیم
ما خانه زیرِ گُنبَدِ اَطْلَس‌ نمی‌کنیم
مَخْمور و مَست و تشنه و بسیارخواره‌ایم
بَس کرده‌اند جُمله و ما بَسْ‌ نمی‌کنیم
این موجِ رَحْمَت است و عَدو چون کَف و خَس است
ما تَرکِ موجِ دلْ پِیِ هر خَسْ‌ نمی‌کنیم
ما قَصر و چارطاقْ بَرین عَرصهٔ فَنا
چون عاد و چون ثَمودْ مُقَرْنَس‌ نمی‌کنیم
جُز صَدْرِ قَصرِ عشقْ در آن ساحَتِ خُلود
چون نوح و چون خَلیلْ موَسَّس‌ نمی‌کنیم
ما را مَطار زان سویِ قاف است در شکار
ما قَصدِ صیدِ مُرده چو کَرکَس‌ نمی‌کنیم
دیوِ سیاهِ غَرچه فَریب پَلید را
بر جایِ حورِ پاکْ مُعَرَّس‌ نمی‌کنیم
ما آن نِهاله را که بَر و میوه‌اَش جَفاست
در تیره خاکِ حِرصْ مُغَرَّس‌ نمی‌کنیم
از لَذَّتی که هست نَظَر را زِ قُدسِ او
ما خود نَظَر به جانِ مُقَدَّس‌ نمی‌کنیم
خاموش نَظْم و قافیه را ما از این سِپَس
از رَشکِ غیر جِنْس، مُجَنَّس‌ نمی‌کنیم

بیار مُطرب، بَر ما کَریم باش، کَریم
به کویِ خَسته دلانی، رَحْیم باش، رَحْیم
دِلَم چو آتش چون دردَمی، شود زنده
چو دلْ مَباش مُسافر، مسقیم باش، مُقیم
بیامَد آتش و بر راهِ عاشقان بِنِشَست
که ای مُسافرِ این رَهْ بَسیم باش، بَسیم
نِدا رَسید به آتش که بر همه عُشّاق
چو شُعله‌هایِ خَلیلی نَعیم باش، نَعیم
گِلیم از آب چو خواهی که تا بُرون آری
به زیرِ پایِ عزیزان گِلیم باش، گِلیم
چو بایَدَت که تو را بَحْر دایه‌وار بُوَد
مِثالِ دانهٔ دُر رو یَتیم باش، یَتیم
دُرُست و راست شُد ای دل که در هوا دل را
دُرُست راست نیاید، دو نیم باش، دو نیم
اَلِف مَباش زِ اَبْجَد، که سَرکَشی دارد
مَباش بیِّ دو سَر، تو چو جیمْ باش، چو جیم

آمَدَسْتیم تا چُنان گردیم
که چو خورشید جُمله جان گردیم
مونِس و یارِ غَمگِنان باشیم
گُل و گُلْزارِ خاکیان گردیم
چند کَس را نه‌ایم خاص چو زَر
بر همه هَمچو بَحْر و کان گردیم
جانْ نِماییم جسمِ عالَم را
قُرَّةُ الْعَینِ دیدگان گردیم
چون زمین نیستیم یَغْماگاه
ایمِن و خوشْ چو آسْمان گردیم
هر کِه تَرسان بُوَد چو تَرسایان
هَمچو ایمان بَرو اَمان گردیم
هین، خَمُش کُن، از آن هم اَفْزونیم
که بر اَلْفاظ و بر زبان گردیم

ما که باده زِ دستِ یار خوریم
کِی چو اُشتُر گیاه و خار خوریم؟
ایمِنیم از خُمارِ مرگ، ایرا
می باقیِّ بی‌­خُمار خوریم
جامِ مَردان بیار تا کِامْروز
بی‌­مُحابا و مَردوار خوریم
به دَمِ ناشِمُرده زنده شویم
اَنْدَر آن دَمْ که بی‌­شُمار خوریم
ساقیا پای‌دار تا زِ کَفَت
میِ سَرجوشِ پایدار خوریم
پِیِ این شیرِ مَست می‌پوییم
تا کَباب از دلِ شکار خوریم
زان دیاریم کَزْ حَدَث پاک است
روزیِ پاک از آن دیار خوریم
نه چو کَرکَس اسیرِ مُرداریم
نه چو لَک لَک زِ حِرص، مار خوریم

آن شاخْ خُشک است و سِیَه هان ای صَبا بر وِیْ مَزَن
ای زندگیِّ باغ‌‌ها وِیْ رنگ بَخشِ مَرد و زن
هان ای صَبایِ خوبْ خَد اَنْدَر رِکابَت می‌رَوَد
آبِ رَوان و سَبزه‌‌ها وَزْ هر طَرَف وَجْهُ الْحَسَن
دریادلیّ و روشنی بر خُشک و بر تَر می‌زَنی
او سَخت خُشک است و سِیَه بر وِیْ مَزَن از بَهرِ من
من خیره روتَر آمدم بر جودِ تو راهی زَدَم
این کِی تواند گفت گُلْ با لاله یا سَرو و سَمَن؟
ای باغْ ساز و دست نی چون عقلْ فوق و پَست نی
هستی چو نَحْلِ خانه کُن یا جانِ مِعْمارِ بَدَن
خواهی که مَعنی کَش شَوَم رو صبر کُن تا خَوش شَوَم
رَنْجورْ بَسته فَم بُوَد خاصه دَرین باریکْ فَن