جستجو در گوهرین

اگر تو مست وصالی، رُخِ تو تُرْش چراست؟
بُرون شیشه ز حال درونِ شیشه گواست
پدید باشد مستی، میانِ صد هُشیار
ز بوی رنگ و ز چشم و فُتادن از چپ و راست
عَلَی الْخُصوص شرابی که اولیا نوشند
که جوش و نوش و قوامش زِ خُمِّ لطف خداست
خُمِ شراب میان هزار خُمِّ دِگَر
به کَفّ و تَفّ و به جوش و به غُلغُله پیداست
چو جوش دیدی می‌دان که آتش است ز جان
خروش دیدی می‌دان که شُعلهٔ سوداست
بدان که سِرکه فروشی، شرابْ کی دَهَدَت؟
که جُرعه‌اش را صد مَن شِکَر به نَقْد بهاست
بهای باده مِنَ اَلْمُومِنینَ اَنْفُسَهُم
هوایِ نَفْس بِمان، گَر هوات بَیْع و شَراست
هوای نَفْس رها کردی و عِوَض نرسید؟
مگو چُنین، که بَران مُکْرِم این دروغْ خطاست
کسی که شب به خراباتِ قابِ قوسَیْن است
درونِ دیدهٔ پُر نورِ او خُمارِ لِقاست
طَهارتی‌ست زِ غَم، بادهٔ شرابِ طَهور
در آن دِماغ که باده‌ست، بادِ غَم زِ کجاست؟
اَبیتُ عِنْدَ رَبی، نام آن خرابات است
نشانِ یُطْعِمُ و یَسْقِن، هم از پَیَمْبَرِ ماست

مرا چو زندگی از یادِ رویِ چون مَهِ توست
همیشه سَجده گَهَم آستانِ خَرگَهِ توست
به هر شبی کُشَدم تا به روزْ زنده کُند
نَوایِ آن سگ کو پاسْبانِ دَرگَهِ توست
زِ پیشْ آب و گِلِ من بِدید روحِ تو را
خِرَد بِگُفت که سَجده کُنَش که او شَهِ توست
سُجود کرد و در آن سَجده مانْد تا به اَبَد
نَهاده روی بر آن خاکِ خوشْ که او رَهِ توست
چه باشَدَت اگر این شوره خاک را که مَنَم
به نَعل بازنَوازی که آن گُذَرگَهِ توست
اَیا دو دیدهٔ تبریزْ شَمسِ دینِ به حَق
تو کَهرُبایِ دلی دل به عاشقی کَهِ توست

جهان و کارِ جهان سَر به سَر اگر باد است
چرا زِ بادِ مُکافاتْ داد و بیداد است
به باد و بودِ مُحمَّد نِگَر که چون باقی‌ست
زِ بَعدِ ششصد و پنجاه سَخت بُنیاد است
زِ بادِ بولَهَب و جِنْسِ او نمی‌بینی؟
که از برایِ فَضیحَت فَسانه‌شان یاد است
چُنین ثَبات و بَقا باد را کجا باشد؟
دَرین ثَبات کُهِ قافْ کمتر آحاد است
نَبود باد دَمِ عیسی و دُعایِ عُزَیْر
عِنایَتِ اَزَلی بُد که نورِ اُستاد است
اگر چه بادِ سُخَن بُگْذرد سُخَن باقی‌ست
اگر چه بادِ صَبا بُگْذرد چَمَنْ شاد است
زِ بیمِ بادْ جهان هَمچو بَرگمی‌لَرزَد
درونِ باد نَدانی که تیغِ پولاد است؟
کَهی بُوَد که به جُز باد در جهان نَشِناخت
کَهی کُهی نکُند زان که کُهْ نه فرهاد است
تو باخَبَر نَشَوی گَر کُنم بَسی فریاد
که از درونِ دِلَم موج‌هایِ فریاد است
اگر تو بَحْر بِبینی و موج بر تو زَنَد
یَقین شود که نه باد است مُلکِ آباد است

زِ دامْ چند بِپُرسیّ و دانه را چه شُده‌ست؟
به بامْ چند بَرآییّ و خانه را چه شُده‌ست؟
فَسُرده چند نِشینی میانِ هستیِ خویش؟
تَنورِ آتشِ عشق و زَبانه را چه شُده‌ست؟
به گِردِ آتشِ عشقشْ زِ دورمی‌گَردی
اگر تو نُقرهٔ صافی میانه را چه شُده‌ست؟
زِ دُردیِ غم و اندیشه سیر چون نَشَوی؟
جَمالِ یار و شرابِ مُغانه را چه شُده‌ست؟
اگر چه سَرد وجودیْت گرم دَرپیچید
به رَهْ کُنَش به بَهانه بَهانه را چه شُده‌ست؟
شِکایَت اَرْ زِ زمانه کُند بگو تو بُرو
زمانه بی‌تو خوش است و زمانه را چه شُده‌ست؟
درخت وار چرا شاخْ شاخْ وَسوَسه‌یی؟
یگانه باش چو بیخ و یگانه را چه شُده‌ست؟
در آن خُتَن که دَرو شخص هست و صورت نیست
مگو فُلان چه کَس است و فُلانه را چه شُده‌ست؟
نشانِ عشق شُد این دل زِ شَمسِ تبریزی
بِبین زِ دولَتِ عشقش نشانه را چه شُده‌ست؟

تو مُردی و نَظَرَت در جهانِ جان نِگَریست
چو باز زنده شُدی زین سِپَس بدانی زیست
هر آن کسی که چو اِدْریس مُرد و بازآمد
مُدَرِّسِ مَلَکوت است و بر غُیوبْ حَفی‌ست
بیا بگو به کدامین رَهْ از جهان رَفتی؟
وَ زان طَرَف به کدامین رَه آمدی که خَفی‌ست؟
رَهی که جُملهٔ جان‌ها به هر شبی بِپَرَند
که شهرْ شهرْ قَفَص‌ها به شب زِ مُرغْ تُهی‌ست
چو مُرغْ پایْ بِبَسته‌ست دورمی‌نَپَرَد
به چَرخمی‌نَرَسَد وَزْ دَوار او عَجَمی‌ست
علاقه را چو بِبُرَّد به مرگ و بازپَرَد
حقیقت و سَرِ هر چیز را ببیند چیست
خَموش باش که پَرّ است عالَم خَمُشی
مَکوب طَبْلِ مَقالَت که گفتْ طَبْلِ تُهی‌ست

چو دَرد گیرد دَندانِ تو عَدو گردد
زبانِ تو به طَبیبی به گِردِ او گردد
یکی کَدو زِ کَدوها اگر شِکَست آرَد
شِکَسته بَند همه گِردِ آن کَدو گردد
زِ صد سَبو چو سَبویِ سَبوگَری بَرَد آب
همیشه خاطِرِ او گِردِ آن سَبو گردد
شِکَستگانِ توایم ای حَبیب و نیست عَجَب
تو پادشاهی و لُطفِ تو بنده جو گردد
به قَندِ لُطفِ تو کین لُطف‌ها غُلامِ وِیْ اند
که زَهر ازو چو شِکَر خوب و خوب خو گردد
اگر حَلاوتِ لاحَوْلِ تو به دیو رَسَد
فرشته خو شود آن دیو و ماه رو گردد
عِنایَتَت گُنَهی را نَظَر کُند به رِضا
چو طاعت آن گُنَه از دل گناه شو گردد
پَلیدْ پاک شود مُرده زنده مارْ عَصا
چو خون که در تَنِ آهوست مُشک بو گردد
رَوَنده‌یی که سویِ بی‌سوییش رَهْ دادی
کجا چو خاطِرِ گُمراه سو به سو گردد؟
تو جانِ جانِ جهانی و نامِ تو عشق است
هر آن کِه از تو پَری یافت بر عُلو گردد
خَمُش که هر کِه دَهانَش زِ عشقْ شیرین شُد
رَوا نباشد کو گِردِ گفت و گو گردد
خَموش باش که آن کَس که بَحرِ جانان دید
نَشایَد و نَتواند که گِردِ جو گردد

چه پادشاست که از خاکْ پادشا سازد
زِ بَهرِ یک دو گدا خویشتنْ گدا سازد
به اَقْرِضُوا اللّهْ کُدیه کُند چو مِسکینان
که تا تو را بِدَهَد مُلْک و مُتَّکا سازد
به مُرده بَرگُذرد مُرده را حَیات دَهَد
به دَرد دَرنِگَرد دَرد را دَوا سازد
چو باد را فَسُرانَد زِ بادْ آب کُند
چو آب را بِدَهَد جُوش ازو هوا سازد
نَظَر مَکُن به جهان خوار کین جهانْ فانی‌ست
که او به عاقِبَتَش عالَمِ بَقا سازد
زِ کیمیا عَجَب آید که زَر کُند مِس را
مِسی نِگَر که به هر لحظه کیمیا سازد
هزار قُفل گر هست بر دِلَت مَهَراس
دُکانِ عشقْ طَلَب کُن که دِلْگُشا سازد
کسی که بی‌قَلَم و آلَتی به بُتخانه
هزار صورتِ زیبا برایِ ما سازد
هزار لیلی و مَجنونْ زِ بَهرِ ما بَرساخت
چه صورت است که بَهرِ خدا خدا سازد
گَر آهن است دلِ تو زِ سختی‌اش مَگِری
که صَیقلِ کَرَمَش آینه‌یْ صَفا سازد
زِ دوستانْ چو بِبُرّی به زیرِ خاکْ رَوی
زِ مار و مورْ حَریفانِ خوش لِقا سازد
نه مار را مَدَد و پُشت دارِ موسیٰ ساخت؟
نه لحظه لحظه زِ عینِ جَفا وَفا سازد؟
درونِ گورِ تَنِ خود تو این زمان بِنْگَر
که دَم به دَم چه خیالاتِ دِلْرُبا سازد
چو سینه بازشِکافی دَرو نبینی هیچ
که تا زَنَخ نَزَنَد کَس که او کجا سازد؟
مَثَل شُده‌ست که انگور خور زِ باغْ مَپُرس
که حَقْ زِ سنگْ دو صد چَشمه رضا سازد
درونِ سنگ بِجویی زِ آبْ اَثر نَبُوَد
زِ غَیب سازد نَزْ پَستی و عُلا سازد
زِ بی‌چگونه و چون آمد این چگونه و چون
که صد هزار بَلی گو خود از او زِ لا سازد
دو جویِ نور نِگَر از دو پیه پاره رَوان
عَجَب مَدار عَصا را که اژدها سازد
درین دو گوش نِگَر کَهْرُبایِ نُطْق کجاست؟
عَجَب کسی که زِ سوراخْ کَهْرُبا سازد
سَرایْ را بِدَهَد جان و خواجه ایش کُند
چو خواجه را بِکُشَد باز ازو سَرا سازد
اگر چه صورتِ خواجه به زیرِ خاک شُده‌ست
ضَمیرِ خواجه وَطَنگَهْ زِ کِبْریا سازد
به چَشمِ مَردمِ صورت پَرَست خواجه بِرَفت
وَلیک خواجه زِ نَقْشِ دِگَر قَبا سازد
خَموش کُن به زبان مِدْحَت و ثَنا کَم گوی
که تا خدایْ تو را مِدحَت و ثَنا سازد

بر آستانه اسرار آسْمان نَرَسَد
به بامِ فقر و یقین هیچ نردبان نَرَسَد
گُمانِ عارف در مَعرِفَت چو سیر کُند
هزار اَخْتَر و مَهْ اَنْدَر آن گُمان نَرَسَد
کسی که جُغدصِفَت شُد دَرین جهانِ خَراب
زِ بُلبُلان بِبُرید و به گُلْسِتان نَرَسَد
هر آن دلی که به یک دانْک جو جو است زِ حرص
بِدان که بَسته شود جانِ او به کان نَرَسَد
عَلَف مَدِه حسِ خود را درین مَکان زِ بُتان
که حس چو گشت مکانی به لامکان نَرَسَد
که آهویِ مُتِاَنِّس بِمانَد از یاران
به لاله زار و به مَرعایِ ارغوان نَرَسَد
به سویِ عَکّه رَوی تا به مکّه پیوندی
بُرو مُحال مَجو کِتْ همین همان نَرَسَد
پیاز و سیر به بینی بَرّی و می‌بویی
از آن پیازْ دَمِ نافِ آهوان نَرَسَد
خَموش اگر سَرِ گنجینه ضَمیرَسْتَت
که در ضَمیرِ هُدیٰ دلْ رَسَد زبان نَرَسَد

به روزِ مرگ چو تابوتِ من رَوان باشد
گُمان مَبَر که مرا دَردِ این جهان باشد
برایِ من مَگَریّ و مگو دَریغ دَریغ
به دوغِ دیو دَراُفتی دَریغْ آن باشد
جنازه‌ام چو بِبینی مگو فِراق فِراق
مرا وِصال و مُلاقاتْ آن زمان باشد
مرا به گور سِپاری مَگو وَداع وَداع
که گورْ پَرده جمعیّتِ جِنان باشد
فروشُدن چو بِدیدی بَرآمدن بِنِگَر
غروبْ شَمس و قَمَر را چرا زیان باشد؟
تو را غروب نِمایَد ولی شُروق بُوَد
لَحَدْ چو حَبْس نِمایَد خَلاصِ جان باشد
کدام دانه فرورفت در زمین که نَرُست؟
چرا به دانه انسانَت این گُمان باشد؟
کدام دَلْو فرورفت و پُر بُرون نامَد
زِ چاهْ یوسُفِ جان را چرا فَغان باشد؟
دَهان چو بَستی ازین سویْ آن طَرَف بِگُشا
که هایْ هویِ تو در جَوِّ لامکان باشد

نگُفتَمَت مَرو آن جا که مُبْتلات کنند؟
که سختْ دست دِرازَند بَسته پات کنند؟
نگُفتَمَت که بدان سویْ دام در دام است؟
چو دَرفُتادی در دام کِی رَهات کنند؟
نگُفتَمَت به خَراباتْ طُرفه مَستانند؟
که عقل را هَدَفِ تیرِ تُرَّهات کنند؟
چو تو سَلیم دلی را چو لُقمه بِرْبایَند
به هر پیاده شَهی را به طَرحْ مات کنند
بَسی مِثالِ خَمیرت دراز و گِرد کنند
کَهَت کنند و دو صد بار کَهْرُبات کنند
تو مَردِ دلْ تُنُکی پیشِ آن جِگَرخواران
اگر رَوی چو جِگَرْبَند شورْبات کنند
تو اعتماد مَکُن بر کَمال و دانشِ خویش
که کوهِ قاف شوی زود در هَوات کنند
هزار مُرغِ عَجَب از گِلِ تو بَرسازند
چو زاب و گِل گُذری تا دِگَر چِهات کنند
بُرون کَشَندَت ازین تَنْ چُنان که پَنبه زِ پوست
مِثالِ شخصِ خیالیتْ بی‌جِهات کنند
چو در کَشاکَشِ احکامْ راضی‌اَت یابَند
زِ رنج‌ها بِرَهانند و مُرتَضات کنند
خَموش باش که این کودَنانِ پَستْ سُخن
حَشیشی‌اَند و همین لحظه ژاژْخات کنند

بگو به گوشِ کسانی که نورِ چَشمِ مَنَند
که بازْ نوبتِ آن شُد که توبه‌ها شِکَنَند
هزار توبه و سوگند بِشْکَنَند آن دَم
که غَمْزه‌هایِ دِلارامْ طَبْلِ حُسن زنند
چو یارْ مَستِ خراب است و روزْ روزِ طَرَب
به غیرِ شَنگی و مَستی بیا بگو چه کنند؟
به گوشِ هوش بِگُفتم به آبِ رویْ بُرو
که این دمْ اَرْ کُهِ قافی هم از بُنَت بِکَنند
زِ بَس که خِرقه گِرو بُرد پیرِ باده فروش
کُنون به کویِ خرابات جُمله بوالْحَسَنند
بگیر مُطربِ جانی قِنینه کانی
نوازْ تَنْتَنِ تَنْتَن که جُمله بی‌تو تَنَند
مُقیمْ همچو نِگین شو به حَلقه عُشّاق
که غیرِ حَلقه عُشّاق جُمله مُمْتَحَنَند
به جانِ جُمله مَردان که هر کِه عاشق نیست
همه زَن‌اَند به معنی بِبین زنان چه زَنَند
به جانِ جُمله جان‌ها که هر کِشْ آن جان نیست
همه تَن‌اَند نِگَه کُن فُروتَنان چه تَنَند
خَموش باش که گفتی از این سِپی‌تَر چیست؟
خَسانْ سیاه گِلیم‌اَند اگر چه یاسَمَنَند

زِ بانگِ پَستِ تو ای دل بُلند گشت وجود
تو نَفْخِ صوری یا خودْ قیامَتِ موعود؟
شُنوده‌ام که بَسی خَلْق جان بِداد و بِمُرد
زِ ذوق و لَذَّتِ آواز و نَغْمه داوود
شَها نَوایِ تو بَرعَکسِ بانگِ داوود است
کَزان بِمُرد و ازین زنده می‌شود موجود
زِ حَلْق نیست نَوایَت وَلیک حَلقه رُباست
هزار حَلْقه رُبا را چو حَلقه او بِرُبود
دِلا تو راست بگو دوش میْ کجا خوردی؟
که از پِگاهْ تو امروز مولَعی به سُرُود
سُرود و بانگِ تو زان رو گُشاد می‌آرَد
که آن زِ روحِ مُعَلّاست نی زِ جسمِ فرود
چو بَندِ جسم نگَشتی گُشادِ جانْ دیدی
که هر کِه تُخمِ نِکو کِشت دَخلِ بَد نَدُرود
یقین که بویِ گُلِ فقر از گُلِستانی‌ست
مُرود هیچ کسی دید بی‌درختِ مُرود؟
خُنُک کسی که چو بو بُرد بویْ او را بُرد
خُنُک کسی که گُشادی بِیافت چَشمْ گُشود
خُنُک کسی که ازین بویِ کُرته یوسُف
دِلَش چو دیده یَعقوبِ خسته واشُد زود
زِ ناسِپاسیِ ما بَسته است روزَنِ دل
خدایْ گفت که انسان لِرَبِّهِ لَکَنُود
تو سود می‌طَلَبی سود می‌رَسَد از یار
ولی چو پِی نَبَری کَزْ کجاست سود چه سود؟
ستاره‌یی‌ست خدا را که در زمین گردد
که در هَوایِ وِیْ است آفتاب و چَرخِ کَبود
بَسا سَحَر که دَرآیَد به صومعه‌یْ مؤمن
که من سِتاره سَعْدَم زِ من بِجو مَقصود
ستاره‌ام که من اَنْدَر زمینم و بر چَرخ
به صد مَقامَم یابند چون خیالِ خُدود
زمینیان را شَمعَم سَماییان را نور
فرشتگان را روحَم ستارگان را بود
اگر چه ذَرّه نِمایَم وَلیک خورشیدم
اگر چه جُزو نِمایَم مراست کُلِّ وجود
اگر چه قبله حاجاتْ آسْمان بوده‌ست
به آسْمان مَنِگَر سویِ من نِگَر بینْ جود
زِ رویِ نَخْوَت و تَقلید نَنگ دارد ازو
بِلیس وار که خود بس بُوَد خدا مَسْجود
جواب گویَدَش آدم که این سُجود او راست
تو اَحْوَلی و دو می‌بینی از ضَلال و جُحود
زِ گَردِ چون و چرا پَرده‌یی فرود آوَرْد
میانِ اَخْتَرِ دولت میانِ چَشمِ حَسود
ستاره گوید رو پَرده تو اَفْزون باد
زِ من بِمانْدی تنها زِ حَضرتی مَردود
بَسا سوآل و جوابی که اَنْدَرین پَرده‌ست
بدین حجاب ندیدی خَلیل را نِمْرود
چه پَرده است حَسَد ای خدا میانِ دو یار
که دی چو جان بُدِه‌اند این زمان چو گُرگِ عَنود
چه پَرده بود که اِبْلیسْ پیش ازین پَرده
به سَجدهْ بامِ سَماوات و اَرْض می‌پیمود
به رَغبَت و به نَشاط و به رِقَّت و به نیاز
به گونه گونه مُناجات مِهْر می‌اَفْزود
زِ پَرده حَسَدی مانْد همچو خَر بر یَخ
که آن همه پَر و بالَش بدین حَدَث آلود
زِ مَسجدِ فَلَکَش رانْد رو حَدَث کردی
حَدیثْ می‌نَشْنَود و حَدَث هَمی‌پالود
چرا رَوَم؟به چه حُجَّت؟ چه کرده‌ام؟ چه سبب؟
بیا که بحث کنیم ای خدایِ فَردِ وَدود
اگر بَد استْ تو کردی که جُمله کرده توست
ضَلالَتِ وَ ثَنیّ و مسیحیان و یَهود
مرا چو گُمرَه کردی مُرادِ تو این بود
چُنان کُنم که نبینی زِ خَلْق یک مَحمود
بگُفت اگر بِگُذارم بَرآ به کوهِ بُلند
وَگَر نه قَعْر فرورو چو لَنْگَرِ مَشْدود
تو را چه بَحث رَسَد با من ای غُرابِ غروب؟
اگر نه مَسخْ شُده‌ستی زِ لَعْنَتِ مورود
خَری که ماتِ تو گردد بِبُرَّد از دَرِ ما
نَخواهَمَش که بُوَد عابِدِ چو ما مَعْبود
ولی کسی که به دستش چراغِ عقل بُوَد
کجا گُذارَد نور و کجا رَوَد سویِ دود؟
بگُفت من به دَمی آن چراغ را بِکُشم
بگُفت بادْ نَتانَد چراغِ صِدْق رُبود
هر آن که پُف کُند او بر چراغِ موهِبَتَم
بِسوزَد آن سَر و ریشش چو هیزُمِ موقود
هزار شُکر خدا را که عقلِ کُلّی باز
زِ بَعدِ فُرقَت آمد به طالِعِ مَسعود
همه سِپَند بِسوزیم بَهرِ آمَدَنَش
سِپَندْ چه که بِسوزیم خویش را چون عود
چو خویش را بِنِمود او زِ خویشِ خود بِبُریم
به کوهِ طور چه آریم کاهِ دودآلود؟
چو موش و مار شُدَسْتیم ساکِنِ ظُلْمَت
درونِ خاکِ مُقیمانِ عالَمِ مَحْدود
چو موش جُز پِیِ دُزدی بُرون نِه‌ایم از خاک
چه بَرخوریم از آن رفتنِ کَژِ مَفْسود؟
چو موشْ ماش رَها کرد اژدَهاش کُنی
چو گُربه طامِعِ خوانَش شود جُمله اُسود
خدایْ گُربه بدان آفرید تا موشان
نَهان شوند به خاکْ اَنْدَرون به حَبسِ خُلود
دَمِ مسیحْ غُلامِ دَمَت که پیش از تو
بُد از زمانه دَم گیر راهِ دَمْ مَسدود
همه کسانْ کَسِ آنند کِشْ کسی کرد او
همه جهانْش بِبَخشید چون بَرو بَخْشود
خَموش باش که گُفتارِ بی‌زبان داری
که تارِ او نَبُوَد نُطْق و بانگ و حَرفَش پود
چو سَر زِ سَجده بَرآوَرْد شَمسِ تبریزی
هزار کافِر و مؤمن نَهاد سَر به سُجود

بیا که ساقیِ عشقِ شراب باره رَسید
خَبَر بِبَر بَرِ بیچارگان که چاره رَسید
امیرِ عشق رَسید و شرابخانه گُشاد
شرابِ هَمچو عَقیقَش به سنگِ خاره رَسید
هزار چَشمه شیر و شِکَر رَوان شُد ازو
شِکاف کرد و به طِفْلانِ گاهواره رَسید
هزار مَسجد پُر شُد چو عشقْ گشت اِمام
صَلوةُ خَیْرُ مِنَ النَّوم از آن مَناره رَسید
بِریز دیگِ حَلیماب را که کاسه رَسید
گُشاده هِلْ سَرِ خُم را که دُردخواه رَسید
چو آفتابِ جَمالَش به خاکیان دَرتافت
زُحَل زِ پَرده هفتم پِیِ نِظاره رَسید
شُدیم جُمله فریدون چو تاجِ او دیدیم
شُدیم جُمله مُنَجِّم چو آن ستاره رَسید
شُدیم جُمله بِرَهنه چو عشقِ او زد راه
شُدیم جُمله پیاده چو او سَواره رَسید
چو پاره پاره دَرآمَد به لُطْفْ آن دِلْبَر
بِدان طَمَعْ دلِ پُرخونِ پاره پاره رَسید
بِدِه زبان و همه گوش شو دَرین حَضْرت
شتاب کُن که پِیِ گوش گوشواره رَسید

درخت و بَرگ بَرآیَد زِ خاکْ این گوید
که خواجه هر چه بِکاری تو را همان رویَد
تو را اگر نَفَسی مانْد جُز که عشقْ مَکار
که چیست قیمتِ مَردم؟ هر آنچه می‌جویَد
بِشو دو دست زِ خویش و بیا به خوانْ بِنِشین
که آبْ بَهرِ وِیْ آمد که دست و رو شویَد
زِهی سَلیم که معشوقِ او به خانه اوست
به سویِ خانه نیاید گِزافْ می‌پویَد
به سویِ مَریَم آید دَوانه گَر عیسی‌ست
وَگَر خَر است بِهِل تا کُمیزِ خَر بویَد
کسی که هَمرهِ ساقی‌ست چون بُوَد هُشیار؟
چرا نباشد لَمتُر چرا نَیَفْزویَد؟
کسی که کانِ عَسَل شُد تُرُش چرا باشد؟
کسی که مُرده ندارد بگو چرا مویَد؟
تو را بگویم پنهان که گُل چرا خندد
که گُلْ رُخیش به کَف گیرد و بِیَنْبویَد
بِگو غَزَل که به صد قَرنْ خَلْق این خوانند
نَسیج را که خدا بافت آن نَفَرسویَد

به یارَکانِ صَفا جُز میِ صَفا مَدَهید
چو مَیْ‌دهید بدیشان جُدا جُدا مَدَهید
دَرین چُنین قَدَح آمیختن حَرام بُوَد
به عاشقانِ خدا جُز میِ خدا مَدَهید
بِرَهنگانِ رَه از آفتابْ جامه کُنید
بِرَهنگانِ رَهِ عشق را قَبا مَدَهید
چو هیچ بادِ صَبایی به گَرْدِشان نَرَسد
به جانِشان خَبَر از وَعده صَبا مَدَهید
به بویِ وَصلْ اگر عاشقی قَرار گرفت
بَهانه را نَپَذیرم بَهانه‌ها مَدَهید
شرابْ حاضر و معشوقْ مَست و مَنْ عاشق
مرا قَرار نباشد به بو مرا مَدَهید
شرابْ آتش و ما زاده‌ایم از آتش
اگر حَریف شِناسید جُز به ما مَدَهید
برایِ زَخمِ چُنین غازیان بُوَد مَرهَم
کسی که دَرد ندارد بِدو دَوا مَدَهید
چو تاجِ مَفْخَرِ تبریز شَمسِ دین آمد
لِقایِ هر دو جهان جُز بدان لِقا مَدَهید

چو کارْزار کُند شاهِ روم با شِمْشاد
چگونه گردم خُرَّم؟ چگونه باشم شاد؟
جهانِ عقلْ چو روم و جهانِ طَبْع چو زَنگ
میان هر دو فُتاده‌ست کارزار و جِهاد
شما و هر چه مُرادِ شماست در عالَم
من و طَریقِ خداوندِ مَبدا و ایجاد
به اختلافِ دو شمشیر نیست اَمْنِ طَریق
که اختلاف مُقَرَّر زِ شورشِ اَضْداد
وَلیکْ مُلْکِ مُقَرَّر نَصیبه خِرَد است
که اَمْن و خوف نَدانَد کُلوخ و سنگ و جَماد
چراغِ عقل دَرین خانه نور می‌نَدَهد
زِ پیچْ پیچ که دارد لَهَب زِ یاغیِ باد
فرشته رُست به عِلْم و بَهیمه رُست به جَهل
میانِ دو به تَنازُع بِمانْد مَردم زاد
گَهی همی‌کَشَدش عِلْم سویِ عِلّیّین
گَهیش جَهل به پَستی که هر چه بادا باد
نِشَسته جان که به یک سو کُند ظَفَر این را
که تا رَهَم زِ کَشاکَش شَوَم خوش و مُنْقاد
چو نیم کاره شُد این قِصّه چون دَهان بَستی؟
زِ بیمِ وَلوَله و شَرّ و فِتْنه و فریاد

بِبُرد خوابِ مرا عشق و عشقْ خوابْ بَرَد
که عشقْ جان و خِرَد را به نیم جو نَخَرد
که عشقْ شیرِ سیاه ا‌ست تشنه و خونْ خوار
به غیرِ خونِ دلِ عاشقان همی‌نَچَرَد
به مِهر بر تو بِچَفْسَد به سویِ دام آرَد
چو دَرفُتادی از آن پس زِ دور می‌نِگَرَد
امیرِ دست دِراز است و شِحْنه بی‌باک
شِکَنجه می‌کُند و بی‌گُناه می‌فَشُرَد
هر آن کِه در کَفَش آید چو ابر می‌گِریَد
هر آن کِه دور شُد از وِیْ چو برفْ می‌فَسُرَد
هزار جامْ به هر لحظه خُرد دَرشِکَنَد
هزار جامه به یک دَم بِدوزَد و بِدَرَد
هزار چشم بِگِریانَد و فروخَنْدَد
هزار کَس بِکُشَد زارْ زار و یک شِمُرَد
به کوهِ قاف اگر چه که خوش پَرَد سیمرغ
چو دامِ عشقْ بِبینَد فُتَد دِگَر نَپَرَد
زِ بَندِ او نَرَهَد کَس به شَید یا به جُنون
زِ دامِ او نَرَهَد هیچ عاقلی به خِرَد
مُخَبَّط ا‌ست سُخن‌هایِ من ازو گَر نی
نِمودَمی به تو آن راه‌ها که می‌سِپَرَد
نِمودَمی به تو کو شیر را چه سان گیرد
نِمودَمی که چگونه شکار را شِکَرَد

کسی که عاشقِ آن رونَقِ چَمَن باشد
عَجَب مَدار که در بی‌دلی چو من باشد
حَدیثِ صبر مَگویید صبر را رَهْ نیست
در آن دلی که بِدان یارْ مُمْتَحَن باشد
چو عشقْ سِلسِله خویش را بِجُنبانَد
جُنونِ عقلِ فَلاطون و بوالْحَسَن باشد
به جانِ عشق که جانی زِ عشقْ جان نَبَرَد
وَگَر دَرونه صد بُرج و صد بَدَن باشد
اگر چو شیر شَوی عشقْ شیرگیرِ قَوی‌ست
وَگَر چو پیلْ شوی عشقْ کَرگَدن باشد
وَگَر به قَعْرِ چَهی دَررَوی برایِ گُریز
چو دَلْو گَردن ازو بسته رَسَن باشد
وَگَر چو موی شَوی مویْ می‌شِکافَد عشق
وَگَر کَباب شَوی عشقْ بابزَن باشد
اَمانِ عالَمْ عشق است و مَعْدِلَت هم ازوست
وَگَر چه راه زنِ عقلِ مَرد و زن باشد
خَموش کُن که سُخَن را وَطَن دِمشقِ دل است
مَگو غریب وِرا کِش چُنین وَطَن باشد

سُخَن که خیزد از جانْ زِ جانْ حِجاب کُند
زِ گوهر و لبِ دریا زبانْ حِجاب کُند
بیانِ حِکْمَت اگر چه شِگَرفْ مَشعله‌یی‌ست
زِ آفتابِ حَقایق بیانْ حِجاب کُند
جهان کَف است و صِفاتِ خداست چون دریا
زِ صافِ بحرْ کَفِ این جهانْ حِجاب کُند
هَمی‌شِکافْ تو کَف را که تا به آب رَسی
به کَفِّ بَحرْ بِمَنْگَر که آنْ حِجاب کُند
زِ نَقْش‌هایِ زمین و زِ آسْمان مَنْدیش
که نَقْش‌هایِ زمین و زمانْ حِجاب کُند
برایِ مَغزِ سُخَن قِشرِ حَرف را بِشِکاف
که زُلْف‌ها زِ جَمالِ بُتانْ حِجاب کُند
تو هر خیال که کَشفِ حِجاب پِنْداری
بِیَفْکَنَش که تو را خود همانْ حِجاب کُند
نشانِ آیَتِ حَق است این جهانِ فَنا
ولی زِ خوبیِ حَقْ این نشانْ حِجاب کُند
زِ شَمسِ تبریز اَرْ چه قُرضه‌یی‌ست وجود
قُراضه‌یی‌ست که جان را زِ کانْ حِجاب کُند

چو عشق را هَوَسِ بوسه و کِنار بُوَد
کِه را قَرار بُوَد؟ جانْ کِه را قَرار بُوَد؟
شِکارگاهْ بِخَندد چو شَهْ شکار رَوَد
ولی چه گویی آن دَم که شَهْ شکار بُوَد؟
هزار ساغَرِ میْ ‌نَشْکَنَد خُمارِ مرا
دِلَم چو مَستِ چُنان چَشمِ پُرخُمار بُوَد
گَهی که خاک شَوَم خاکْ ذَرّه ذَرّه شود
نه ذَرّه ذَرّه منْ عاشقِ نِگار بُوَد؟
زِ هر غُبار که آوازِ های و هو شِنَوی
بِدان که ذَرّه منْ اَنْدَران غُبار بُوَد
دِلَم زِ آه شود ساکِن و ازو خَجِلَم
اگرچه آهْ زِ ماهِ تو شَرمسار بُوَد
بِهْ از صَبوری اَنْدَر زَمانه چیزی نیست
ولی نه از تو که صَبر از تو سَختْ عار بُوَد
اَیا به خویش فرورفته در غَمِ کاری
تو تا بُرون نَرَوی از میان چه کار بُوَد
چو عَنکَبوت زِدودِ لُعابِ اَندیشه
دِگَر مَباف که پوسیده پود و تار بُوَد
بُرو تو بازدِهْ اندیشه را بِدو که بِداد
به شَهْ نِگَر نه به اندیشه کان نِثار بُوَد
چو تو نگویی گفتِ تو گفتِ او باشد
چو تو نَبافی بافنده کِردگار بُوَد