جستجو در گوهرین

کجا شُد عَهد و پیمانی که کردی؟
کجا شُد قول و سوگندی که خوردی؟
نگفتی چَرخ تا گَردان بُوَد گِرد
ازین سَرگشته هرگز بَرنگَردی؟
نگفتی تا بُوَد خورشیدْ دِلْگَرم
نَکاهَد گَرمِ ما را هیچ سردی؟
نگفتی یک دل و مَردانه باشیم
به جانِ جُمله مَردان و به مَردی؟
مرا گویی اگر من جور کردم
بِدان کردم که پیش از من تو کردی
چرا شاید که با چون من گدایی
چو تو شاهَنْشَهی گیرد نَبَردی؟
میانِ ما و تو سِرکَنْگَبین است
زِ من سِرکه، زِ تو شِکَّرنَوَردی
چو من سِرکه فُروشم، پس تو شِکَّر
بِیَفْزا، چون به شیرینی تو فردی
مَنَم خاک و چو خاکی باد یابَد
تو عُذْرَش نِهْ، مگویَش گَرد کردی
نباشد راه را عار، از چو من گَرد
که زَر را عار نَبَود رنگِ زَردی
شِهابِ آتشِ ما زنده بادا
چو اَلْقابِ شِهابِ سُهروَردی

مرا چون نافْ بر مَستی بُریدی
زِ من چه ساقیا دامَن کَشیدی
چُنین عشقی پَدید آری به هر دَم
پَدید آرنده‌یی چون ناپدیدی؟
دُهُل پیدا، دُهُل زن چونْست پنهان؟
زِهی قُفل و زِهی این بی‌کلیدی
جُنونِ طُرفه پیدا گشت در جان
جُنون را عقل‌ها کرده مُریدی
هزاران رنگ پیدا شُد ازان خُم
مُنَزَّه از کَبودیّ و سپیدی
دو دیده در عَدَم دوز و عَجَب بین
زِهی اومیدها در ناامیدی
اگر دریایِ عُمْانی سَراسَر
در آن ابری نِگَر، کَزْ وِیْ چَکیدی
دَران دُکّانْ تو تَخته تَخته بودی
اگر خود این زمان عَرشِ مَجیدی
در اِقْلیمِ عَدَم زآحاد بودی
دَرین دِهْ گَر چه مشهور و وَحیدی
همان جا رو، چُنان زآحاد می‌باش
ازان گُلْشَن چرا بیرون پَریدی
بَرین سو صد گِرِه بر پایَت افتاد
زِ فکرِ وَهْمی و نُکته‌یْ عَمیدی

به تَن این جا، به باطِن در چه کاری؟
شکاری می‌کُنی، یا تو شکاری؟
کَزو در آیِنِه ساعت به ساعت
هَمی‌تابَد عَجَب نَقْش و نِگاری
مِثالِ بازِ سُلطان است هر نَقْش
شکار است او و می‌جویَد شکاری
چه ساکن می‌نِمایَد صورتِ تو
درونِ پَرده تو بس بی‌قَراری
لِباسَت بر لبِ جوی و تو غَرقه
ازین غَرقه، عَجَب سَر چون بَرآری؟
حَریفَت حاضر است آن جا که هستی
وَلیکِن گَر بگوید، شَرم داری
به هر شیوه که گَردد شاخْ رَقصان
نباشد غایِب از بادِ بهاری
مَجِه تو سو به سو ای شاخ ازین باد
نمی‌دانی کَزین با دست یاری؟
به صد دَستان به کارِ توست این باد
تو را خود نیست خویِ حَق گُزاری
ازویابی به آخِر هر مُرادی
هَمو مَستی دَهَد، هم هوشیاری
بِپُرس او کیست؟ شَمسُ الدّینِ تبریز
به جُز در عشقِ او، تا سَر نَخاری

بِرَفتیم ای عَقیقِ لامَکانی
زِ شهرِ تو، تو باید که بِمانی
سَفَر کردیم چون اِسْتارگانْ ما
زِ تو هم سویِ تو که آسْمانی
یکی صورت رَوَد دیگر بیاید
به مهمان خانه‌اَت، زیرا که جانی
که مهمانانِ مِثالِ چار فَصلَند
تو اصلِ فَصل‌‌‌‌هایی که جهانی
خیالِ خوبِ تو در سینه بُردیم
شَفَق از آفتاب آمد نشانی
به پیشَت مانْد دل، با ما نیامَد
دل از تو کی رَوَد، چون دِلْسِتانی
سَرِ دل‌ها به زیرِ سایه‌اَت باد
که دل‌ها را دَرین مَرعا شَبانی
فُروریزید دندان‌‌هایِ گُرگان
از آن گَهْ که نِمودی مِهْربانی
بِهِل، تا بَحْر گوید قِصّه خویش
که تا باری بِبینی قِصّه خوانی

خوشی آخِر؟ بِگو ای یار چونی؟
اَزین اَیّامِ ناهَموار چونی؟
به روز و شب مرا اندیشهٔ توست
کَزین روز و شبِ خونْ خوار چونی؟
ازین آتش که در عالَم فُتاده‌ست
زِ دودِ لشکرِ تاتار چونی؟
دَرین دریا و تاریکیّ و صد موج
تو اَنْدَر کَشتیِ پُربار چونی؟
مَنَم بیمار و تو ما را طَبیبی
بِپُرس آخِر که ای بیمار چونی؟
مَنَت پُرسَم اگر تو می‌نَپُرسی
که ای شیرینِ شیرین کار چونی؟
وجودی بین که بی‌چون و چگونه‌ست
دِلا دیگر مگو بسیار چونی؟
بگو در گوشِ شَمسُ الدّینِ تبریز
که ای خورشیدِ خوب اسرار چونی؟

بَرِ من نیستی، یارا کجایی؟
به هر جایی که هستی جانْ فَزایی
زِ خشمِ من به هر ناکَس بِسازی
به رَغْمِ من، به هر آتش دَرآیی
چو بینی مَر مرا نادیده آری
چُنین باشد وَفا و آشنایی؟
عزیزی بودم خوارَم زِ عشقَت
دَرین خواری نِگَر کِبْرِ خدایی
برایِ تو جُدا گَردم زِ عالَم
که تا نایَد مرا بویِ جُدایی
سَبُک روحا گِران کردی تو رو را
که یعنی قَصد دارم بی‌وَفایی
تو در دلْ جورها داری، هَمی‌کُن
که تا روزِ قیامَت جانِ مایی
اَلا ای چَرخِ زاینده، چُنین ماه
نَزاییّ و نَزاییّ و نَزایی
به کوهِ قاف، شَمسُ الدّینِ تبریز
هُماییّ و هُماییّ و هُمایی

هَلا ای آبِ حیوان، از نَوایی
هَمی‌گَردان مرا چون آسیایی
چُنین می‌کُن، که تا بادا چُنین باد
پَریشانْ دل به جایی، من به جایی
نَجُنبَد شاخ و بَرگی جُز به بادی
نَپَرَّد بَرگِ کَهْ بی‌کَهْرُبایی
چو کاهی جُز به بادی می‌نَجُنبَد
کجا جُنبَد جهانی بی‌هوایی؟
همه اَجْزایِ عالَم عاشقانند
وَهر جُزوِ جهانْ مَستِ لِقایی
وَلیک اسرارِ خود با تو نگویند
نَشایَد گفت سِرِّ جُز با سِزایی
چَراخواران چَراشان هم چَراخوار
زِ کاسه و خوانِ شیرین کَدخدایی
نه موران با سُلَیمان راز گفتند؟
نه با داوود می‌زَد کُهْ صَدایی؟
اگر این آسْمانْ عاشق نَبودی
نَبودی سینهٔ او را صَفایی
وَگَر خورشید هم عاشق نَبودی
نَبودی در جَمالِ او ضیایی
زمین و کوه اگر نه عاشق اَنْدی
نَرُستی از دلِ هر دو گیایی
اگر دریا زِعشقْ آگَهْ نَبودی
قَراری داشتی آخِر به جایی
تو عاشق باش، تا عاشقْ شِناسی
وَفا کُن تا بِبینی باوَفایی
نَپَذْرفت آسْمانْ بارِ اَمانَت
که عاشق بود و تَرسید از خَطایی

سَبُک بِنْواز ای مُطرب رَبایی
بِگَردان زوتَر ای ساقی شرابی
که آوَرْد آن پَری رو رَنگِ دیگر
زِ چَشمه‌یْ زندگی جوشید آبی
چه آتش زد نَهانْ دِلْبَر به دل‌ها؟
که مَجْلِس پُر شُد از بویِ کَبابی
چرا ای پیرِ مَجْلِس چَنگِ پُرفَن
نگویی نالهٔ نِی را جوابی؟
نِی نُه چَشم، زان چَشمان چه گوید؟
چُنین بیدار باشد مَستِ خوابی
دلِ سنگین چو یابد تابِ آن چَشم
شود در حالْ او دُرِّ خوشابی
گُدازد هر دو عالَم بَحْر گیرد
چون آن مَهْ رو بَراندازد نِقابی
ایا ساقی به اَصحابِ سَعادت
بِدِه حالی تو باری خَمْرِ نابی
قَدَم تا فَرق پُر دارید ازین میْ
که بوی شَمسِ تبریزی بیابی

زِ ما بَرگشتی و با گِلْ فُتادی
دو چَشمِ خویشْ سویِ گِل گُشادی
زِ شَرمِ رویِ ما، گِل از تو بُگْریخت
زِ گِل واگَشتی، این جا سَر نَهادی
نَهادی سَر که پایِ من بِبوسی
نیابی بوسه، گِل را بوسه دادی
بِدان لب‌ها که بویِ گِل گرفته‌ست
نیابی بوسه، گَر چه اوستادی
برای رَفعِ بویَش این دو لب را
هَمی‌مالَم، به خاکَت من زِ شادی
کجا بَردارم این لب از تو، ای خاک
ولی فِتْنه تویی، گِل را تو زادی
تو آن خاکی که از حَقْ لُطف دُزدی
تو دُزدیّ و مُریدیّ و مُرادی

کجا شُد عَهد و پیمان را چه کردی؟
اَمانَت‌‌هایِ چون جان را چه کردی؟
چرا کاهِل شُدی در عشق بازی؟
سَبُک روحیِّ مُرغان را چه کردی؟
نَشاطِ عاشقی گنجی‌‌‌ست پنهان
چه کردی گنجِ پنهان را چه کردی؟
تو را با من نه عَهدی بود زَ اوَّل؟
بیا بِنْشین بگو آن را چه کردی؟
چُنان ابری به پیشِ ما چه بَستی؟
چُنان خورشیدِ خندان را چه کردی؟

نِگارا تو گُلی یا جُمله قَندی؟
که چون بینی مرا، چون گُلْ بِخَندی
نِگارا تو به بُستانْ آن درختی
که چون دیدم تو را، بیخَم بِکَندی
چه کم گَردد زِ حُسنَت گَر بِپُرسی
که چونی در فِراقَم؟ دَردمندی؟
من آنَم کَزْ فِراقَت مُسْتمَندَم
تو آنی که هَلاکِ مُسْتمَندی
دَرین مَطْبَخ هزاران جان به خَرج است
بِبین تو ای دل مِسکین که چندی
چو حَلقه بر دَرَت سَر می‌زَنَم من
چه چاره، چون تو بر بامِ بُلندی؟
بیا ای زُلْفِ چوگان، حُکْم داری
که چون گویم، دَرین میدان فِکَندی
سِپَنْد از بَهرِ آن باشد که سوزد
دِلا می‌سوز، دِلْبَر را سِپَندی
بیا، ای جامِ عشقِ شَمسِ تبریز
که دَردِ کُهنه را تو سودمندی

دِگَرباره شَهِ ساقی رَسیدی
مرا در حَلقهٔ مَستانْ کَشیدی
دِگَرباره شِکَستی تو به‌ها را
به جامی پَرده‌ها را بَردَریدی
دِگَربار، ای خیالِ فِتْنه انگیز
چو میْ بر مَغزِ مَستانْ بَردَویدی
بیا ای آهو از نافَت پَدید است
که از نَسرین و نیلوفر چَریدی
همه صَحرا گُل است و اَرغَوان است
بِدان یک دَم که در صَحرا دَمیدی
مَکُن ای آسْمان ناموسْ کَم کُن
که از سودایِ ماهِ من خَمیدی
بگو ای جان وَگَر نی من بگویم
که از شَرمِ جَمالَش ناپَدیدی
بگویم ای بهشت این دَم به گوشَت
که بی‌او بَسته‌ییّ و بی‌کلیدی
چو خاتونانِ مصری، ای شَفَق تو
چو دیدی یوسُفَم را کَف بُریدی
بِدیدم دوشْ کِبْریتی به دَستَت
یَقین کردم که دیکی می‌پَزیدی
تو هم ای دلْ دَران مَطْبَخ که او بود
پَس دیوار، چیزی می‌شنیدی
نه عیدی که دو بار آید به سالی
به رَغْمِ عید هر روزی تو عیدی
خداوندا به قُدرتْ بی‌نَظیری
که حُسنی، لانَظیری، بَرتَنیدی
چُنین نوری دَهی اِشْکَمْبه‌یی را
چُنینی را گِزافه کِی گُزیدی؟
بگو ای گُل که این لُطف از کِه داری؟
نه خارِ خُشک بودی؟ می‌خَلیدی؟
تو هم ای چَشم، جِنْسِ خاک بودی
بِگُفتی من چه بینم؟ هم بِدیدی
تو هم ای پای، بَرجا مانده بودی
دَوانیدَت دَواننده، دَویدی
دَمِ عیسیّ و عِلْمَش را عَدوّی
عَجَب ای خَر بدین دَعوت رَسیدی
چو مالْ این عِلْم مانَد مُرده ریگَت
نه تو مانی، نه عِلْمی که گُزیدی
جهانِ پیر را گفتم جوان شو
بِبین بَختِ جوان، تا کِی قَدیدی؟
بیا امّید بین، که نیک نَبْوَد
دَرین امّیدِ بی‌حَد، ناامیدی
بِدو پیوندم، از گفتن بِبُرَّم
نَبُرَّم زان شَهی که تو بُریدی

اگریارِ مرا از من بَرآری
من او گشتم، بگو با او چه داری؟
میانِ ما چو تو مویی نَبینی
تو مانی در میانِ شَرمساری
بِبین عیب اَرْچه عاشق گشت رُسوا
نباشد عار، گَر بَحْری‌‌‌ست عاری
بیا ای دست اَنْدَر آب کرده
کُلوخِ خُشک خواهی تا بَرآری
تو خواهی هَمچو ابرِ بازگونه
که باران از زمینْ بر چَرخ باری
چو ناخُن نیز نَگْذارد تو را عشق
رَوا باشد که آن سَر را بِخاری
قَراری یابی آن گَهْ بر لبِ عشق
چو ساکِن گشته‌یی در بی‌قَراری
مَکُن یادِ کسی ای جانِ شیرین
که نَشْناسَد خَزان را از بهاری
نَدانَد عَطْسه را زان لاغِ دیگر
نَدانَد شیر از روبَهْ عَیاری
بِگُفتم ای ونَکْ غوطی بِخوردَم
دَران موجِ لَطیفِ شهریاری
شُدم از کارْ من از شَمسِ تبریز
بیا در کار، گَر تو مَردِ کاری

چو عشق آمد که جان با من سِپاری؟
چرا زوتَر نگویی کاری، آری
جهان سوزید زِ آتش‌‌های خوبان
جَمالِ عشق و رویِ عشق، باری
چو جانْ بینَد جَمالِ عشق، گوید
شُدم از دست و دست از من نداری
بِدیدَم عشق را چون بُرجِ نوری
درونِ بُرجِ نوری، اَه چه ناری
چو اُشتُرمُرغ، جان‌ها گِردِ آن بُرج
غذاشانْ آتَشی بَسْ خوش گُواری
زِ دوراِسْتاده جانَم در تماشا
به پیش آمد مرا خوشْ شَهْ سَواری
یکی رویی چو ماهی، ماه سوزی
یکی مِرّیخْ چَشمی، پُرخُماری
که جان‌ها پیشِ رویِ او خیالی
جهانْ در پایِ اسبِ او غُباری
هَمی‌رُست از غُبارِ نَعْلِ اَسْبَش
بیابان در بیابان خوشْ عِذاری
هَمی‌تازید عَقلَم اَندکْ اندک
هَمی پَرّید از سَر، چون طَیاری
همین دانم، دِگَر از من مَپُرسید
که صد مَن نیست آن جا در شُماری
من آن آبم که ریگِ عشق خورْدَش
چه ریگی، بلک بَحْرِ بی‌کِناری
چو لاله‌یْ کَفْته‌یی در شهرِ تبریز
شُدم بر دستِ شَمسُ الدّین نِگاری

به جانِ تو پَسِ گَردن نَخاری
نگویی می‌رَوَم، عُذری نیاری
بسازی با دو سه مِسکینِ بی‌دل
اگر چه بی‌دِلانْ بسیار داری
نگویی کار دارم در پِیِ کار
چه باشی بَسته، تو خاوَنْدگاری
تو گویی می‌رَوَم، رَنْجور دارم
نه رَنْجورانه ما را می‌گُذاری؟
زِ ما رَنْجورتَر آخِر کِه باشد؟
که در چَشمَت نیاییم از نِزاری
خوری سوگند که فردا بیایم
چه دامَن گیرَدَت سوگند خواری
تو با سوگند، کاری پُخته‌یی سِر
که بر اسرارِ پِنَهانی سَواری
تو ماهی، ما شَبیم، از ما بِمَگْریز
که بی‌مَهْ شب بُوَد دِلْگیر و تاری
تو آبی، ما مِثالِ کِشتِ تشنه
مَگَرد از ما، که آبِ خوش گُواری
بِپاش ای جانِ درویشانِ صادق
چه باشد گَر چُنین تُخمی بِکاری؟
چه درویشان که هر یک گنجِ مُلْکَند
که شاهان راست زیشانْ شَرمساری
به تو درویش و با غیرِ تو سُلطان
زِ تو دارند تاجِ شهریاری
که مَهْ درویش باشد پیشِ خورشید
کُنَد بر اَخْتَران، مَهْ شَهْسواری
مَنَم نایِ تو، مَعْذورم دَرین بانگ
که بر من هر دَمی، دَم می‌گُماری
همه دَم‌‌هایِ این عالَم شِمُرده ست
تو ای دَم چه دَمی که بی‌شُماری

مرا بِگْرفت روحانی نِگاری
کِناریّ و کِناریّ و کناری
بِزَد با من میانِ راهِ تَنگی
دوچاریّ و دوچاریّ و دوچاری
زِ جانْ بَرخاست زاتَش‌‌هایِ عشقش
بُخاریّ و بُخاریّ و بُخاری
مَبادا هیچ دل را زین چُنین عشق
قراریّ و قراریّ و قَراری
سُکُسْت این کُرّهٔ تُندِ دل من
فَساریّ و فَساریّ و فَساری
نهاده بر سَرَش اَفْسارِ سودا
غُباریّ و غُباریّ و غُباری
فُتاده در سَرَش از شَمسِ تبریز
خُماریّ و خُماریّ و خُماری

مرا در خَنده می‌آرَد بهاری
مرا سَرگشته می‌دارد خُماری
مرا در چَرخْ آورده‌‌‌ست ماهی
مرا بی‌یار گَردانید یاری
چو تاری گشتم از آوازِ چَنگی
نوایَش فاش و پیدا نیست تاری
جهانی چون غُباری، او بَراَنْگیخت
که پنهان شُد چو بادی در غُباری
حَیاتی چون شَرارْ آن شَهْ بَراَفْروخت
که پنهان شُد چو سوزی در شَراری
جَمالِ گُلْسِتان آن کَس بَرآراست
که پنهان شُد چو گُلْ در جانِ خاری
دِلَم گوید که ساقی را تو می‌گو
که جانَم مَستِ آن باقی‌ست، باری
دِلَم چون آیِنِه خاموشِ گویاست
به دستِ بوالْعَجَب آیینه داری
کَزو در آینه ساعت به ساعت
هَمی‌تابَد عَجَب نَقْش و نِگاری

بِدید این دلْ دَرونِ دلْ بهاری
سَحَرگَه دید، طُرفه مَرغْزاری
دَرو آرامگاهِ جانِ عاشق
دَرو بوس و کِنارِ بی‌کِناری
که فِردوسَش غُلامِ آن گُلِسْتان
بهشت از سَبزه زارش شَرمساری
به هر جانِبْ یکی حَلقه‌یْ سَماعی
به زیرِ هر درختی، خوشْ نِگاری
اگر پیری دَرآیَد هَمچو کافور
شود گُلْ عارضی، مُشکینْ عِذاری
چو شیر اُسْکُست جانْ زنجیرها را
رَمید آن سو چو مَجنونْ بی‌قَراری
بِرَفتم در پِیِ جانْ تا کجا شُد
دَران رَفتن مرا بُگْشاد کاری
بِدیدم طُرفه مَنْزِل‌‌هایِ دِلْکَش
وَلیک از جان نَدیدم من غُباری
بگو رازِ مرا تا بازآید
وَگَر نایَد، بیا واپَسْ تو باری
نشانی‌ها بیاوَر اَرْمَغانی
که تا تَن را کُنم من دارْداری
کی است آن مَهْ خداوندْ شَمسِ تبریز
خداخُلْقی، عجیبی، نام داری

مرا هر لحظه قُربان است جانی
تو را هر لحظه در بَنده گُمانی
دو چَشمِ تو بَیانِ حالِ من بَسْ
که روشن‌تَر ازین نَبْوَد بیانی
جهان چون نِی هزاران ناله دارد
که یک نِی دید از شِکَّرسِتانی
ازان شِکَّرسِتان دیدم نشان‌ها
ندیدم از تو شیرین‌‌تَر نشانی
مثالِ عشق، پیداییّ و پنهان
ندیدم هَمچو تو پیدا، نَهانی
جهانْ جویایِ توست و جایِ آن هست
مَثَل بِشْنو که جان بِهْ از جهانی
نه‌یی بر آسْمان ای ماه لیکِن
شود هر جا که تابی، آسْمانی

زِ مَهْجوران‌ نمی‌جویی نشانی؟
کجا رفت آن وَفا و مِهْربانی؟
دَرین خُشکیِّ هِجْران ماهیانند
بیا، ای آبِ بَحْرِ زندگانی
بُرونِ آبْ ماهی چند مانَد؟
چه گویم؟ من‌ نمی‌دانم، تو دانی
کِه باشم من که مانَم یا نَمانَم؟
تو را خواهم که در عالَمْ بِمانی
هزارانْ جانِ ما و بهتر از ما
فِدایِ تو، که جانِ جانِ جانی
مرا گویی خَمُش نی توبه کردی
که بُگْذاری طَریقِ‌ بی‌زبانی؟
به خاکِ پایِ تو، باخود نبودم
زِ مَستیّ و شراب و سَرگِرانی
به خاموشی بِهْ از خُنْبی نباشم
نمی مانَد میْ اَنْدَر خُمْ نَهانی
شرابِ عشق، جوشان‌‌تَر شرابی‌ست
که آن یک دَم بُوَد، این جاودانی
رُخِ چون اَرغَوانَش آن کُند، آن
که صد خُمِّ شرابِ اَرغَوانی
دِگَر، وَصْفِ لَبَش دارم وَلیکِن
دَهانِ تو بِسوزَد گَر بِخوانی
عَجَب مُرغابی آمد جانِ عاشق
که آرَد آبْ زاتَش اَرمَغانی
ز آتش یافت تشنه ذوقِ آبش
کُند آتش به آبَش نَردبانی